MỐI TƯƠNG QUAN GIỮA GIÁO SĨ, TU SĨ VÀ GIÁO DÂN

(Ðề tài thuyết trình tại Ðại Hội IV Liên Ðoàn Công Giáo Việt Nam tại Hoa Kỳ,
ngày 11.7.1998 tại Orange County, California)

I. Căn Bản:

Nhờ bí tích rửa tội do máu và nước chảy ra từ cạnh sườn Chúa Giêsu, mọi Kitô hữu trở thành con cái Thiên Chúa. Do đó tất cả đều là chi thể của Nhiệm Thể Ðức Giêsu Kitô mà Chúa Giêsu làm đầu.

Trong một thân thể có nhiều chi thể khác nhau. Nhưng tất cả các chi thể ấy đều cùngg phục vụ một thân thể cả. Giáo Hội của Chúa Giêsu cũng thế. Ðức Giáo Hoàng, các giáo sĩ, tu sĩ và giáo dân, mỗi người một phần việc, qua sự phối hợp của Ðức Chúa Thánh Thần, đều hoạt động qui về một mục đích: xây dựng Hội Thánh, mở rộng Hội Thánh, thăng tiến Hội Thánh, đưa Hội Thánh Chúa mỗi ngày một sát gần cùng đích là qui tụ mọi loài, mọi vật dưới quyền của Ðức Giêsu Kitô là Vua để cùng Ngài chúc vinh Thiên Chúa muôn đời (1 Cor 15: 27-28; 3:23).

Trong thực tế, giáo dân, tu sĩ, giáo sĩ làm thế nào để đạt đến mục đích ấy trong việc mở mang Nước Chúa, xây dựng Giáo Hội, thăng tiến Giáo Hội ?

Thánh Công Ðồng Vaticanô II trong nhiều văn kiện nói về từng thành phần Dân Chúa cách rất rõ ràng và khuyến khích có mối liên kết chặt chẽ để đẩy mạnh công việc truyền giáo cách đắc lực hơn.

Những văn kiện ta có: Hiến Chế Tín Lý về Giáo Hội "Lumen gentium", Sắc Lệnh về Hiệp Nhất "Unitatis redintegratio", Sắc Lệnh về Nhiệm Vụ của các Giám Mục trong Giáo Hội "Christus Dominus", Sắc Lệnh về Canh Tân Thích Nghi Ðời Sống Tu Dòng "Perfectae caritatis", Sắc Lệnh về Tông Ðồ Giáo Dân "Apostolicam actuositatem", Sắc Lệnh về Hoạt Ðộng Truyền Giáo "Ad gentes", Sắc Lệnh về Chức Vụ và Ðời Sống Linh Mục "Presbyterorum ordinis", Hiến Chế Mục Vụ về Giáo Hội trong Thế Giới Ngày Nay "Gaudium et spes".

Tất cả những văn kiện này nói lên mối quan tâm của Hội Thánh về từng thành phần Dân Chúa và cũng để cho những thành phần này sau khi hiểu rõ về bản chất, tinh thần của mình, có cái nhìn chung hầu mạnh mẽ hợp tác với nhau làm cho Nhiệm Thể Chúa Giêsu càng ngày càng thêm mạnh về thể lượng, nhất là về đàng tinh thần, xứng đáng làm đèn soi sáng thế gian, làm muối mặn ướp cho nhân trần khỏi bị tan rã hư mất về phần rỗi.

II. Bản Chất và Sứ Mạng Phổ Quát của Giáo Hội:

Chúng ta học hỏi điều này để có thể thực thi mối tương quan giũa giáo sĩ, tu sĩ và giáo dân một cách hài hoà và chính đáng.

Hiến Chế Tín Lý về Giáo Hội (Lumen gentium) trình bày mầu nhiệm Giáo Hội trong ý định cứu rỗi của Thiên Chúa như Thánh Kinh đã mặc khải:

1. Giáo Hội khai sinh và hoạt động từ Mầu nhiệm Thiên Chúa Ba Ngôi:

Ý định tự do của Chúa Cha hằng hữu được thực hiện qua sứ mạng của Chúa Con, và được thánh hoá của Chúa Thánh Thần (Eph 1:4-5, 10; 1 Cor 10:17; Rom 8:15-16, 26; Eph 4:11-12; 1 Cor 12:4; Gal 5:22). Như vậy Giáo Lý Công Giáo về Giáo Hội được xây dựng trên tín điều căn bản của Kitô giáo; tức là, Giáo Hội phổ quát xuất hiện như một dân tộc được hiệp nhất giữa Chúa Cha, Chúa Con và Chúa Thánh Thần. Như thế, Thiên Chúa hiện diện và hoạt động trong công cuộc cứu độ.

2. Giáo Hội thực tại hữu hình và thiêng liêng:

Giáo Hội là bí tích cứu rỗi, là dấu hiệu hữu hình của ơn cứu rỗi vô hình và là dụng cụ của quyền năng Thiên Chúa. Trong Giáo Hội phải phân biệt nhưng không được phân tán - hai khía cạnh nhân loại và thần linh. Trong thực tại phức tạp này. Giáo Hội là dấu hiệu có Chúa Thánh Thần hiện diện và chính Ngài sẽ hoàn tất ơn cứu độ của những người được tuyển chọn trong Giáo Hội và nhờ Giáo Hội.

Giáo Hội thánh thiện thật, nhưng một trật cũng luôn đòi được thanh tẩy: tội lỗi tồn tại trong Giáo Hội nhưng Giáo Hội lại được Chúa Thánh Thần thánh hoá sâu xa. Do 2 đặc tính này mà công cuộc cứu độ luôn được thực hiện dưới dấu chỉ khó nghèo và bách hại: đó chính là con đường Giáo Hội phải dấn thân để theo gương Chúa Giêsu. Ðường của Chúa Giêsu là đường Thánh Giá. Giáo Hội là Giáo Hội của tội nhân nên luôn cần được thanh tẩy.

Vậy Giáo Hội không còn thánh thiện nữa sao ?

Kết luận như vậy là sai. Chúng ta không chỉ nên nhìn vào toàn bộ con số những chi thể, nhưng hãy nhìn vào một cái gì khác trong Giáo Hội. Giáo Hội là một xã hội do Chúa Kitô thiết lập và được Chúa Thánh Thần làm cho sống động chỉ với mục đích chiến đấu và chiến thắng tội lỗi. Ðó chính là lý do và là cách thức thánh thiện tinh tuyền của Giáo Hội: chắc hẳn không phải nơi chi thể hay thủ lãnh, nhưng là trong chính yếu tính. Giáo Hội là Hiền Thê không tì ố, không bụi nhơ, nhưng chỉ hiện hữu nơi trần gian này trong tình trạng chuẩn bị.

Giáo Hội sẽ toàn thắng trên chặng đường nguy khó này, nhưng chỉ có thể nhờ sự bác ái và nhẫn nại của Thánh Thần mới có thể lướt thắng được những trở ngại dồn dập. Những yếu đuối, những khó khăn, những thiếu sót của Giáo Hội, của một xã hội trần gian không phải là những ảo tưởng, nhưng chúng có thật. Cuộc chiến thắng của Giáo Hội Chúa trên tất cả những nghịch cảnh này không phải là giả tưởng, nhưng là cuộc chiến thắng thật sự cho người có lòng tin. Như vậy, Giáo Hội thật sự mặc khải mầu nhiệm Chúa Kitô dù vẫn còn mây đen mờ tối cho đến khi có ánh sáng huy hoàng chiếu soi.

IV. Phẩm Trật trong Giáo Hội:

1. Giáo sĩ và quyền bính:

Dân Chúa là một dân có tổ chức, một cộng đoàn không ô hợp. Quyền bính được thi hành do các tông đồ và các người kế vị hoặc các cộng tác viên tuyển chọn và chỉ định.

Có 3 đặc tính của quyền bính trong Giáo Hội:

a. Ðây là một thứ quyền bính được ủy thác, không chỉ thi hành nhân danh Chúa Kitô, nhưng còn phải biểu lộ Chúa Kitô phục sinh hiện diện trong Giáo Hội của Người. Quyền bính ấy phải được Thánh Thần Chúa Kitô hỗ trợ.

b. Quyền bính không phải để thống trị, nhưng để phục vụ cộng đoàn. Việc phục vụ trước hết là giảng huấn Lời Chúa và thông ban ơn Ngài qua bí tích còn việc điều hành và cai trị chỉ là phụ. Các thủ lãnh Giáo Hội là những người cha trong đức tin và là những thừa tác viên của bí tích.

c. Quyền bính là do Chúa ban nhưng liên lạc mật thiết với cộng đoàn và theo kiểu nói của Thánh Kinh, quyền bính có sứ mệnh "chăn dắt" cộng đoàn.

2. Giáo dân:

Vì tầm quan trọng của anh chị em trong Giáo Hội nên lần đầu tiên trong lịch sử, Thánh Công Ðồng Vaticanô II đề cập tới vai trò của anh chị em giáo dân cách đặc biệt. Trong các hiến chế về Giáo Hội, Thánh Công Ðồng đề cập về ơn gọi của giáo dân như là nền tảng thần học về cơ cấu Giáo Hội.

a. Bản tính và Sứ mạng Giáo dân: Danh hiệu giáo dân ở đây được hiểu là tất cả Kitô hữu không có chức thánh hoặc bậc tu trì được Giáo Hội công nhận, nghĩa là những Kitô hữu đã được hiệp nhập vào thân thể Chúa Kitô nhờ Phép Rửa, đã trở nên Dân Thiên Chúa và tham dự vào chức vụ tư tế, ngôn sứ và vương giả của Chúa Kitô theo cách thức của họ. Giáo dân là những người đang thực hiện sứ mệnh của toàn dân Kitô giáo trong Giáo Hội và trên trần gian theo phận vụ riêng của mình.

Tính cách trần thế là tính cách riêng biệt và đặc thù của giáo dân. Giáo sĩ đôi khi có thể lo việc trần thế, nhưng vì ơn gọi đặc biệt, sứ mạng chính yếu và rõ rệt của họ vẫn là thừa tác vụ thánh. Tu sĩ, do bậc sống của họ, làm chứng cách hùng hồn và cao quí rằng người ta không thể cải tạo thế giới và cung hiến nó cho Thiên Chúa được nếu không có tinh thần các mối phúc thật. Giáo dân vì ơn gọi riêng, có bổn phận tìm kiếm nước Thiên Chúa bằng cách làm các việc trần thế và xếp đặt chúng theo ý Thiên Chúa.

b. Ðịa vị Giáo dân và các Ðặc tính: Giáo Hội do Chúa thiết lập được tổ chức và điều khiển theo nhiều thể thức khác biệt rất lạ lùng: Một thân thể có nhiều chi thể (Rom 12:4-5); một dân Thiên Chúa được Ngài tuyển chọn; một đức tin, một Phép Rửa (Eph 4:5) nên giáo dân có chung một phẩm giá là con Thiên Chúa và phải trọn lành như Cha trên trời; một ơn cứu độ, một niềm hy vọng duy nhất và một đức ái không phân chia (Gal 3:28; Col 3:11).

Yếu tố chính của giáo dân là tính cách Trần Thế. Các đặc tính này là:

- Sống giữa mọi người trong xã hội nhờ dây liên lạc gia đình và nghề nghiệp.

- Thánh hoá trần gian như men bột qua việc minh chứng bằng đời sống trong khi thi hành nhiệm vụ riêng biệt trong nghề nghiệp của mình.

- Trách vụ làm cho những thực tại trần thế biết ca tụng Ðấng Sáng Tạo và Cứu Thế, những thực tại mà họ được nối kết chặt chẽ như Chúa Kitô muốn. Ðó là tình trạng tạo nên một giáo dân, khiến họ có thể là chứng nhân tông đồ đích thực giữa trần gian.

IV. Tương Quan giữa Giáo Sĩ và Giáo Dân:

Muốn có một tương quan đẹp, mọi người phải hiểu rõ bản chất và sứ vụ của Giáo Hội, phải hiểu rõ bản chất và thành phần của Giáo Hội: giáo sĩ, tu sĩ, và giáo dân.

1. Giáo dân là phần tử của Dân Chúa:

- Lãnh nhận sự bình đẳng căn bản qua Phép Rửa.

- Có quyền, như mọi Kitô hữu khác, được các chủ chăn có chức thánh ban phát dồi dào ơn trợ lực chứa đựng trong kho tàng thiêng liêng của Giáo Hội, đặc biẹät là Lời Chúa và các bí tích.

- Trình bày những nhu cầu và khát vọng của mình một cách tự do và tin cẩn.

- Nhờ sự hiểu biết, khả năng chuyên môn và uy tín của mình, có bổn phận phải bày tỏ cảm nghĩ mình về những việc liên quan đến lợi ích của Giáo Hội với lòng chân thành, can đảm và kính yêu những người thay mặt Chúa vì nhiệm vụ thánh của các ngài.

- Mau mắn chấp nhận những điều các chủ chăn đã quyết định với tư cách thầy dạy và lãnh đạo trong Giáo Hội.

- Sau cùng, giáo dân đừng quên cầu nguyện phó dâng các vị lãnh đạo của mình cho Thiên Chúa để các ngài hoan hỉ thi hành nhiệm vụ chăm sóc linh hồn chúng ta, như những người sẽ phải trả lẽ (Dt 13:17).

2. Các chủ chăn có chức thánh:

- Phải nhìn nhận và nâng cao phẩm giá và trách nhiệm của giáo dân trong Giáo Hội.

- Sẵn sàng chấp nhận những ý kiến khôn ngoan của họ, tin cẩn giao cho họ những công tác để phục vụ Giáo Hội, cho họ tự do và quyền hạn để hành động, hơn nữa còn khuyến khích họ tự đảm nhận công việc.

- Với tình cha con, các ngài hãy cẩn thận xem xét, trong Chúa Kitô, những đề nghị thỉnh cầu và khát vọng của họ.

- Ðằng khác, các chủ chăn phải nhìn nhận cách thận trọng tự do chính đáng của giáo dân trong lãnh vực trần thế.

Hy vọng sự liên lạc mật thiết giữa giáo dân và chủ chăn sẽ đem lại rất nhiều lợi ích cho Giáo Hội. Như vậy, toàn thể Giáo Hội được vững mạnh như tất cả mọi chi thể, sẽ chu toàn hữu hiệu hơn sứ mạng mình cho thế gian được sống.