Ngày 25.8.1985, vào khoảng 10 giờ đêm, Ðức Hồng Y Giuse Trịnh Văn Căn đến kêu tôi ở Nhà Phát Diệm ở Roma. Hai chúng tôi đi bách bộ ngoài hành lang chừng 20 phút. Ngài hỏi:

- Cha có biết vì sao mỗi lần tới Roma, tôi hay đi viếng đền Thánh Rita (tại Cascia tỉnh Perugia, miền Bắc Ý)" (1)

- Thưa Ðức Hồng Y, chắc là tại Ðức Hồng Y có nhiều vấn đề khúc mắc, nhiêu khê!

- Cha nói đúng: Vấn đề nhiêu khê, chính là vấn đề xin Phong Thánh cho các Chân Phúc Tử Ðạo Việt Nam. Thời trước kia, rồi đến đời Ðức cố Hồng Y Trịnh Như Khuê đã bốn lần xin các vị ngoại quốc đảm nhiệm, nhưng rồi vẫn chưa tới đâu. Tuy nhiên đây là vấn đề tha thiết và khẩn trương. Ngày nay đã có nhiều linh mục Việt Nam tại Roma, trong số đó có cha và cha đã có kinh nghiệm nhiều năm tại Tòa Khâm Sứ Tòa Thánh Saigon, tôi muốn trao công tác này cho cha, nhưng cha phải cho biết: có đồng ý nhận hay không?

Bị đặt vào chân tường một cách bất ngờ, ngay lúc đó tôi rất phân vân không biết tính toán làm sao! Nhưng tôi tự nhủ mình là con cái của Giáo Hội Việt Nam, cho dù từ cuối năm 1976 còn đang mang số mệnh ra đi không hẹn ngày về, còn Ðức Hồng Y là Tổng Giám Mục Hànội, kiêm Chủ Tịch Hội Ðồng các Giám Mục Việt Nam, tôi nhận các ngài là đại diện của Thiên Chúa, hôm nay được sai khiến, dù muốn dù không, mình phải vâng lời!

Và tôi đã thưa, con xin nhận. Ngay lúc đó Ðức Hồng Y rút từ trong túi áo một văn thư đã đánh máy, đã đóng ấn, đã ký sẵn lá thư Ủy Nhiệm: Cáo Thỉnh Viên Vụ Án Phong Thánh các Chân Phúc Tử Ðạo Việt Nam. Thì ra ngài đã sắp xếp mọi sự trước rồi, vì sáng hôm sau, ngày 26.8.1985, ngài lên đường về Hà Nội, để rồi ba bốn năm sau Ðại lễ Phong Thánh ngài mới trở lại Roma.

Lãnh trách nhiệm, tuy nhiên trong thâm tâm tôi vẫn tự cảm thấy mình như chim chích vào rừng: Truyện Cáo Thỉnh Viên Vụ Án Phong Thánh xưa nay chỉ nghe nói một cách mang máng vậy thôi, chứ nào có ý nghĩ gì chình xác đâu! Rồi lịch sử cả 117 vị Thánh, chứ có phải một hai vị? Tìm đâu ra tài liệu đầy đủ? Trong khi đó, lúc trao công tác, Ðức cố Hồng Y Trinh Văn Căn cố tình đặt hai điều kiện rõ rêt: Phải làm trong im lặng, đừng có rùm beng, và phải làm mau hết sức (một hai năm tối đa), cho tới khi nào được Ðức Giáo Hoàng châu phê và công khai tuyên bố: Lúc đó mới chắc ăn, vì Ngài sẽ không thể rút lại lời đã tuyên bố công khai trước mặt thế giới!

Trong thời gian phục vụ, thú thực đã có lần chúng tôi buồn Ðức Cố Hồng Y: Ngài quyết định một cách quá bất ngờ và không giới thiệu với ai, để khi hữu sự người thừa hành có chỗ tựa, và tham khảo ý kiến. Nhưng đàng khác ngài rất đại lượng và thông cảm: Cha chịu khó tự tháo vát lấy! Thế là chúng tôi tự quảng diễn và tự giải quyết tư tưởng của Ðức Hồng Y:

1) Hàng Giám Mục Việt Nam hồi đó, kể cả hai vị hưu ở ngoại quốc, trên dưới 41 vị, nhưng đứng tên ký bản Thỉnh Nguyện Thư đệ lên Ðức Thánh Cha Gioan Phaolô II, xin Phong Thánh, vì hoàn cảnh năm 1985, chỉ có một mình Ðức cố Hồng Y Giuse Trịnh Văn Căn trong vai trò Chủ Tịch Hội Ðồng Giám Mục Việt Nam. Ðể cho người ta khỏi cảm nghĩ các Giám Mục người Việt quá lẻ loi, đơn độc, chúng tôi được khuyến khích kêu gọi hàng Giám Mục ba nước khác liên hệ: Pháp (120 Giám Mục) có 10 Vị Tử Ðạo trong số các Chân Phúc. Tây Ban Nha (80 Giám Mục) có 11 Vị Tử Ðạo, Phi Luật Tân (120 Giám Mục) tuy không có vị nào trong danh sách Tử Ðạo sắp được tuyên thánh, nhưng theo tài liệu lịch sử truyền giáo hồi xưa thủ đô Manila vẫn là đầu cầu thiên định: Các Thừa sai từ Âu châu sang Á Châu đi tàu thủy ai cũng phải dừng chân tại đó, chờ ngày vào Việt Nam hay là đi chỗ khác. Do đó 3 quốc gia nói trên (tất cả 320 Giám Mục nữa) qua 3 Hội Ðồng Giám Mục, đã gửi 3 thỉnh nguyện thư riêng biệt, đệ lên Tòa Thánh ủng hộ sáng kiến của Hội Ðồng Giám Mục Việt Nam và thành khẩn xin Ðức Gioan Phaolô II phong thánh cho các Chân Phúc Tử Ðạo Việt Nam.

2) Ðể biểu dương tinh thần huynh đệ thiêng liêng giữa ba danh sách các Chân Phúc Tử Ðạo Việt - Pháp- Tây Ban Nha, Linh Mục Cáo Thỉnh Viên Việt Nam đã xin Bộ Phong Thánh cho phép hai Linh Mục Cáo Thỉnh viên Venchi, dòng Ða Minh, Ðại diện Tây Ban Nha, và Itcana, Hội Thừa Sai Balê, cùng đứng tên trong một danh sách Cáo Thỉnh Viên, như thế là cả ba được chính Hội Ðồng Giám Mục ủy thác và bổ nhiệm: Do đó bất cứ đơn từ gì, hay hồ sơ nào đều được cả ba đồng ý và đồng chịu trách nhiệm. Sự kiện này đã đem lại nhiều thành công, nhất là khi cần đến sự nâng đỡ của Hội Ðồng Giám Mục của hai nước bạn. Cũng nhờ đó mà Cáo Thỉnh Viên Việt Nam, trong 6 tháng đầu tiên và quá sự mơ ước của mình, đã thu được rất nhiều tài liệu lịch sử quan trọng. Ngoài ra, khi Vụ Án Phong Thánh đã hoàn tất: số tiền chi tiêu nguyên ngày Ðại lễ Phong Thánh 19.6.1988 tốn 32 triệu tiền Ý, hai Cáo Thỉnh Viên Pháp và Tây Ban Nha -tự coi mình như hai thành viên- đã xin hai Dòng (Ða Minh Tây Ban Nha và Hội Thừa Sai Balê) đóng góp mỗi Dòng 1/3, tức 10 triệu tiền Ý. Việt Nam chịu 12 triệu, vì con số Chân Phúc Tử Ðạo đông hơn (VN 96 Vị, Pháp 10 Vị, Tây Ban Nha 11 Vị).

Ôm mớ tài liệu khổng lồ về gian phòng quá chật hẹp, chúng tôi vẫn còn ở trong tình trạng chim chích vào rừng, không biết khởi sự từ đâu, có ai bảo cho mà biết! Tòa Thánh coi Vụ Án Phong Thánh là công việc hoàn toàn cá nhân, có nghĩa là: Tuần lễ 7 ngày thì 6 ngày cứ phải đi làm Công Sở: 6 buổi sáng và 3 buổi chiều. Ðể phục vụ các Thánh Tử Ðạo, chúng tôi tự đặt cho mình thời khóa biểu khác: Ngày nào cũng từ 21 giờ tối đến nửa đêm (3 tiếng đồng hồ) và liên tục một năm rưỡi trời (trên dưới 600 ngày). Lúc ban đầu: Mỗi lần mở tập hồ sơ là trong lòng ngao ngán. Tập hồ sơ khác nào nắm tơ vò, rối rít chằng chịt, mất mấy tuần lễ mới tìm ra đầu mối! Nhưng về sau, khi đã nhìn thấy gốc ngọn, đọc hồ sơ là cả một thích thú, một say mê, vì đi từng ngạc nhiên này sang ngạc nhiên khác. Cũng là con người như chúng ta, các Chân Phúc Tử Ðạo sống với mức độ phi thường: Ðức tin của các ngài đã trở thành sắt đá, sức kiên trung chịu đựng như đã là tập quán tự nhiên, gian lao đau khổ được coi nhẹ như lông hồng. Mặc cho lao tù, thiếu thốn, nhục mạ... tâm hồn các ngài lúc nào cũng an bình, hiên ngang, thanh thản, bởi vì đã xác tín mãnh liệt vào Chúa Kitô tử nạn, chính niềm tin sâu xa, quyết liệt này là bảo chứng các ngài đã thắng thế gian (I Gv, 5,4).

Chúng tôi cảm phục công lao các vị Thừa sai ngoại quốc (Pháp và Tây Ban Nha) hồi xưa đã về mãi tận xóm làng, các họ đạo Việt Nam, để điều tra tại chỗ về xuất xứ, lai lịch, họ hàng, cá tính của từng vị tử đạo Việt Nam hay ngoại quốc, sau mỗi khi các ngài đã bị hành quyết Tử Ðạo. Từng trăm ngàn trang giấy: Viết tay, đánh máy bằng tiếng Việt hay ngoại ngữ, sau đó dịch ra La ngữ.... đóng thành từng bó hồ sơ. Hay là cả các đồ dùng, di tích, cả xác các ngài cũng được mai táng hẳn hoi, mỗi khi có cơ hội thì gửi qua Hong Kong, Macao.... chở tàu thủy dần về Pháp hay Tân Ban Nha! Công việc điều tra, bảo toàn rất nhiều chi tiết tỉ mỉ, nhờ vậy ngày nay chúng ta mới có tài liệu chính xác và bằng chứng cụ thể.

Ðến khi đi vào lịch sử bách hại của từng vị, bầu không khí yên lặng ban đêm -đôi khi rất lạnh nữa- tự nhiên trở nên nóng hổi, hấp dẫn, hào hùng! Như lịch sử Thánh Giuse Maria Diaz AN (Sanjurjo) Giám Mục Bùi Chu, bị trảm quyết tại Bẩy Mẫu (20.8.1857): Tôi để lại món tiền nho nhỏ 300 đồng này với lời thỉnh nguyện tha thiết là đừng chém tôi một nhát, nhưng xin chém ba nhát. Nhát thứ nhất để cảm tạ Thiên Chúa đã tạo dựng nên tôi và đã cho tôi phúc đến truyền đạo tại Bắc Việt. Nhát thứ hai để tỏ lòng tri ân cha mẹ vì công sinh thành dưỡng dục. Nhát thứ ba để lại như một lời di chúc cho giáo đoàn (VN) của tôi là cầu cho họ được can đảm đón nhận cái chết như vị chủ chăn của họ với hy vọng sẽ được cùng nhau hưởng phúc vinh quanh với các Thần Thánh trên trời. (2)

Tấm gương của Giám Mục Giuse An -cũng như từng trăm tấm gương anh dũng khác- là như giòng suối mát với thời gian đã chuyển sinh lực thấm sâu xuống lòng đất Việt Nam: Khi mới khai nguyên truyền đạo mới có 2 giáo phận Ðàng Trong - Ðàng Ngoài. Năm 1659 nhưng ngày nay đã biến thành 25 giáo phận, tất cả dưới quyền điều khiển của hàng Giám Mục, Hồng Y bản quốc, chạy từ Lạng Sơn xuống đáy Long Xuyên. Từ 40.000 giáo dân còn sót lại (năm 1840) cuối đời Minh Mạng -cho dù nhà vua khi còn bình sinh đã hăm dọa tận diệt- cho tới trên dưới 7 triệu tín hữu hiện nay rải rác trên toàn cõi Bắc Trung Nam. Từ 270 nữ tu Mến Thánh Giá đã hy sinh tính mạng trong các cuộc bách hại xa xưa cho tới con số gần 7.000 chị em nữ tu khác, ngày nay mặc đủ mọi y phục mầu sắc khác nhau, đang hăng say phục vụ Giáo Hội. Cũng trong thời gian khởi sự Tiểu Chủng Viện đầu tiên được thiết lập trên chiếc thuyền nan, luôn luôn di động nay đây mai đó, để tránh né con mắt tò mò của nhà cầm quyền, thì hiện nay đã có năm sáu Ðại Chủng Viện liên Ðịa phận, có cả Giáo Hoàng Học Viện Ðalat, gần 2.000 linh mục tại quê hương và trên dưới 600 linh mục khác ở hải ngoại đang liên tục thi hành mục vụ giữa các Cộng Ðoàn giáo dân người Việt và ngoại quốc. Các linh mục Việt Nam vào cả bên trong Giáo Phủ La Mã, trong hai Ðài Phát Thanh Vatican và Chân Lý Manila, Giáo sư, Khoa Trưởng Ðại Học tại La Mã và Hoa Thịnh đốn, cho tới ngành ngoại giao Tòa Thánh... Còn giáo dân: Ðạo gốc có, tân tòng có, thường dân có, quan quyền có, binh sĩ có, họ bị bó như từng bó củi rồi quăng vào lò lửa thiêu sống, như ở Cổ Vưu (Quảng Trị) hay Bãi Dâu (Vũng Tầu). Họ bị xử lăng trì, trảm quyết, bà đao, xử giảo, buông xuống sông biển, phân sáp vào các làng bên lương...! Hơn 130 ngàn người đã ngục ngã đau thương, chỉ vì một tội theo đạo Gia Tô. Theo chương trình Thiên định họ là hạt giống gieo xuống lòng đất sẽ phải thối nát, để rồi nẩy mộng vươn lên ánh sáng, thành cây tươi tốt, thành vườn hoa trăm mầu nghìn sắc, báo hiệu mùa xuân Giáo Hội huy hoàng. Lịch sử chứng minh nhiều người trong giáo đoàn Việt Nam đã thành công trong kỹ thuật, văn hóa, chính trị, không thua kém những người đồng hương! Cả trên thượng tầng xã hội các vua chúa nhà Nguyễn xưa kia bạo tay đã một thời gian giết hại người Công Giáo, nhưng về sau nhận ra chân lý đã trở về với Thượng Ðế: Các vua Thành Thái, Khải Ðịnh và Bảo Ðại. (3)

Mấy tư tưởng trên đây, thấp thoáng trong đầu óc giữa đêm khuya thanh vắng, khi đọc lại những trang sử hào hùng các Thánh Tử Ðạo. Những tư tưởng này xuất hiện như vầng sáng bình minh đang lên ở chân trời Việt Nam quá khứ và tương lai, từ chỗ mờ tối cứ dần dần tỏ ra quang minh rực rỡ đã làm rạo rực tâm hồn người cầm bút, và thêm khích lệ linh thiêng để tiếp tục công việc đã bắt đầu!

Quãng thời gian ngắn ngủi (gần 600 ngày), tranh thủ với mức tối đa, đã đem lại kết quả:

- Giáo Hội Việt Nam, Tập I: Vụ Án Phong Thánh (125 trang, xuất bản tại USA, 1987) đã trình với công chúng tài liệu căn bản về Lịch sử Vụ Án Phong Thánh các Chân Phúc Tử Ðạo VN.

- Cuốn Compendium Vitae et Martyrii necnon Actorium in Causa Canonizationis Beatorum Andreae Dũng Lạc, Sacerdotis

H.Hermosilla, Valentini Berrio Ochoa, O.P. et aliorum 6 Episcoporumnecnon Theophani Vénard, Saderdotis M.E.P. et 105 Sociorum Martyrum.

Ðây là tập tổng quát (Compendium): Lịch sử Truyền giáo tại Việt Nam, lịch sử các cuộc bách hại tôn giáo tời đó, danh sách 117 Chân Phúc Tử Ðạo. Thỉnh nguyện thư các Hội Ðồng GM VN và thế giới, mấy dòng Tiểu sử từng Vị một. Cuốn này (87 trang khổ lớn, tên sách bằng La ngữ, nhưng nội dung bằng Ý ngữ), chỉ ấn hành 500 tập: 300 tập nộp cho Bộ Giám Mục, 200 tập cho Bộ Phong Thánh, để các vị chuyên môn và Thẩm quyền cứu xét, chờ ngày được Tòa Thánh công khai phê phán và nghị quyết.

Sáng ngày thứ hai 22.6.1987, hồi 12 giờ trưa. Ðức Thánh Cha Gioan Phaolô II đã tới chủ tọa Cơ Mật Viện khoáng đại tại Gian Phòng Hoàng Tòa (Sala del Trono) tại Vatican: khoáng đại là vì tất cả các vị Hồng Y, Tổng Giám Mục và Giám Mục tại Tòa Thánh và các vùng phụ cận Roma đều được triệu tập: Khoáng đại là vì ít khi mới có phiên họp Cơ Mật Viện, lần họp Cơ Mật Viện sau cùng hồi đó là ngày 24.2.1986, sau hết khoáng đại là vì đề cập tới nhiều vấn đề quan trọng đến đời sống Giáo Hội. Tất cả 28 Hồng Y và 70 Tổng Giám Mục và Giám Mục.

Phiên họp Cơ Mật Viện (họp đóng cửa lại) chia làm hai phần:

Phần thứ nhất: dành riêng cho Hồng Y đoàn. Trước khi khai mạc có thủ tục: Viên chức phụ trách anh ninh xướng khẩu hiệu Extra Omnes: Tất cả những ai không có phận sự phải ra ngoài phòng họp. Nơi đây bàn tới đề tài liên hệ tới việc quản trị Giáo Hội, thuyên chuyển các chức vụ trong Hồng Y đoàn, bổ nhiệm các Giám Mục (năm đó 32 Tổng Giám Mục, 94 Giám Mục mới) thành lập các Giáo Phận mới (6 Giáo phận và 1 Ðan Viện biệt hạt mới), nhất là khai mạc Năm Ðức Mẹ.

Phần thứ hai: Cơ mật viên Phần I họp, cửa phòng mở ra: Tất cả 70 Tổng Giám Mục và Giám Mục đợi ở phòng ngoài được mời vào trong. Người duy nhất theo sau các vị Giám Mục là Linh Mục Cáo Thỉnh Viên Vụ Án Phong Thánh cho các Chân Phúc Tử Ðạo Việt Nam. Nhật báo L’Osservatore Romano (Quan sát viên La Mã) ngay chiều 22.6.1987 đã loan tin Cơ Mật Viện phần II:

Hồng Y Palazzini, Tổng Trưởng Bộ Phong Thánh, đã trình lên 4 Hồ sơ Phong Thánh:

- Chân Phúc Giuse Moscati (Ý) Bác sĩ và Giáo sư Ðại học thành Naples,
- Nữ tu Eustochio Calafato (Ý) sáng lập Dòng Ðức Mẹ tại Messina, miền Nam Ý,
- Chân Phúc Lorensô Ruiz (Phi Luật Tân) và 14 bạn (cũng người Phi) Tử Ðạo tại Nhật Bản.

- 117 Chân Phúc Tử Ðạo Việt Nam, đứng tên đại diện tất cả: Linh mục Anrê Dũng Lạc. Hồ sơ 117 Chân Phúc VN quan hệ bậc nhất, là vì đầu tiên trong lịch sử hai ngàn năm Giáo Hội mới có một vụ Tuyên Thánh 117 vị trong một ngày.

Trước tiên luật sư  Giulio Dante (của Bộ Phong Thánh), đứng trước máy ghi âm: Bằng La ngữ, ông trình bày tính cách anh dũng tổng quát các vị Chân Phúc. Sau đó một viên chức của văn phòng Quốc Vụ Khanh đọc lời thỉnh nguyện của Ðức Thánh Cha -trước khi quyết định tuyên thánh- Ngài xin quí vị Hồng Y, Tổng Giám Mục và Giám Mục góp ý kiến bằng cách viết hai chữ Placet (Thuận) hay là Non Placet (không thuận) và ký tên trên miếng giấy đã in sẵn, nhưng còn để trống. Hai viên chức nghi lễ cầm hai đĩa bạc lớn đi thu những lá phiếu. Ðức Thánh Cha được sự đồng ý của toàn thể Cơ Mật Viện, đã ngỏ lời cám ơn quý vị đã tới tham dự hôm đó, rồi ra lệnh công bố, một năm trước, tin vui mừng Vụ Án Phong Thánh Tử Ðạo Việt Nam đã được châu phê!

Ra khỏi phòng họp, chúng tôi không làm sao nén nổi sự xúc động bên trong: Nó quá dào dạt! Chúng tôi ước gì có từng ngàn, từng vạn anh em giáo dân Việt Nam đứng đằng sau, đứng ngay tại chỗ... để hoan hô Ðức Thánh Cha Gioan Phaolô II! Giáo Hội Việt Nam, được cưu mang từ thời vị Thừa sai Inekhu nào đó, đổ bộ (1533) tại Ninh Cường (Bùi Chu), đời vua Lê Trang Tôn xa xưa, tính tới 1988 đã 455 năm trường! Bao nhiêu công lao, nước mắt, gian khổ, bao nhiêu tính mạng chôn vùi trong quá khứ thầm lặng hơn bốn thế kỷ, hôm nay chính Chúa Kitô phục hồi danh dự và dùng chính vị Ðại diện của Ngài ở trần gian để tuyên dương công trạng!

Theo thông lệ, khi xin nhật kỳ phong Thánh, bao giờ cũng phải dự tính sẵn ba ngày, phòng trường hợp Tòa Thánh đã có chương trình xếp đặt nào khác thì mình cũng phải thay đổi. Lễ Phong Thánh Việt Nam đã xin vào ngày 29.6.1988, lễ hai Thánh Phêrô và Phaolô, nhưng người ta khuyến cáo không nên, vì hai Vị Thánh Quan Thầy thời danh của Thủ đô Roma choán hết. Ðã tính chuyển sang Chúa Nhật 26.6, nhưng cũng không ổn, vì hôm đó Ðức Thánh Cha đi công du bên Áo quốc. Chỉ còn Chúa Nhật 19.6 nghĩa là xếp trước cuộc công du Ðức Thánh Cha một tuần lễ, vì trước sau ngày đó không còn cách nào khác. Ðây là lý do duy nhất và dễ hiểu, chứ không hề có chuyện nghĩ tới, hay là mảy may muốn kỷ niệm ngày Quân Lực Việt Nam, như người ta đã cố tình gán ghép!

Hôm sau cuộc họp Cơ Mật Viện, 23.6.1987, Ðức Hồng Y Casaroli, Quốc Vụ Khanh, đã gửi điện tín sau đây cho hàng Giám Mục Việt Nam:

Kính gửi:
Ðức Hồng Y Giuse Maria
Trịnh Văn Căn
Tổng Giám Mục Hà Nội
Chủ tịch Hội Ðồng Giám Mục Việt Nam
40, Phố Nhà Chung , Hànội.

Ký tên:
Agostino Hồng Y Casaroli,
Quốc Vụ Khanh.

Từ Việt Nam, Ðức Hồng Y Chủ Tịch Hội Ðồng Giám Mục Việt Nam cũng không chậm trễ đáp từ.

Hồng Y Giuse Maria
Trịnh Văn Căn
Tổng Giám Mục Hànọài

Sự kiện pháp lý sau cùng là ngày 30.6.1987, bằng văn thư số 196.245, Ðức Tổng Giám Mục Eduardo Martinez Somalo, hồi đó Tổng Giám đốc Thường Vụ Giáo Hội Sostituto, (ngang hàng với Tổng Trưởng Nội Vụ) chính thức thông báo cho ba Cáo Thỉnh Viên Việt, Pháp, Tây Ban Nha là nhật kỳ Phong Thánh đã được Ðức Thánh Cha xác định là ngày 19.6.1988. Ngay trưa hôm đó, sau khi đã báo cáo cho hai Cáo Thỉnh Viên đồng nghiệp tin vui mừng này, để hai vị lại đưa tin về cho hai Hội Ðồng Giám Mục Pháp, Tây Ban Nha, Linh mục Cáo Thỉnh Viên Việt Nam đã gửi điện văn sau đây -bằng La ngữ- trình lên Ðức Hồng Y Chủ Tịch Trịnh Văn Căn: Con rất vui mừng kính báo Ðức Hồng Y tin: Ngày 19 tháng 6 sang năm, đã được Tòa Thánh hôm nay ấn định là nhật kỳ chính xác để cử hành lễ Phong Thánh các Chân Phúc Tử Ðạo Việt Nam.

1- Trong Vụ Án Phong Thánh Việt Nam, tất cả 117 Vị đã là Chân Phúc, đã được tôn vinh trong 4 đợt trước (những năm 1900, 1906, 1909 và 1951, đã có 4 phép lạ (bệnh nhân được chữa lành và được Bác sĩ đoàn xác nhận) (4), chỉ còn việc làm lại Hồ sơ, theo thủ tục hành chánh nộp lên Bộ Phong Thánh. Bởi vì tất cả 117 Vị đều là Thánh Tử Ðạo nên chỉ cần thêm một phép lạ duy nhất, hay là còn có thể xin Tòa Thánh tha cho nữa. Vì là một đặc ân quá lớn lao, chúng tôi xin chính Ðức Hồng Y Palazzini, trong tư thế Tổng Trưởng Bộ Phong Thánh, đại diện cho hàng Giám Mục VN, đứng tên xin Tòa Thánh tha điều kiện phép lạ. Lý do quyết liệt ủng hộ thỉnh nguyện này chính là sư thăng tiến kỳ diệu của Giáo Hội VN qua hơn 400 năm lịch sử hào hùng đã trình bày trước đây. Không thể giải thích sự thăng tiến đó ngoài Thiên định của Chúa: hơn 400 năm khai nguyên và phát triển hùng mạnh là một phép lạ triền miên.

2- Tin ngày Phong Thánh vừa được Ðức Gioan Phaolô II tuyên bố khác nào tiếng súng đại bác vang ran khắp năm châu bốn bể! Tinh thần giáo dân tự nhiên nổi dậy như sóng cồn, chỗ nào cũng nghe bàn tán truyện đi Roma dự ngày Phong Thánh. Ủy Ban Phong Thánh được thành lập tức tốc. Ba lần các Linh Mục Việt Nam khắp thế giới về họp tại Thủ Ðô Lamã hoạch định chương trình và phân phối công tác tỉ mỉ cho từng Cộng đoàn, từng lục địa. Các khách sạn lớn chung quanh Vương Cung Thánh Ðường Thánh Phêrô đã đặt cọc giữ chỗ một năm trước. Ai cũng bảo: Tối đa là 5.000 người. Ba tháng trước đại Lễ con số vọt lên 6 ngàn, 7 ngàn và sau cùng là 8.250 giáo dân Việt Nam từ 27 nước trên bốn Lục địa Á châu, Âu châu, Mỹ châu và Úc châu... từng đoàn lũ về các nhà ga xe lửa và sân bay Ý Ðại Lợi. Thêm vào đó 560 Linh mục, Tu sĩ nam nữ tới Rôma với tư cách riêng, hay là tháp tùng các đoàn thể của mình với tư cách tuyên úy. Các tiệm bán ảnh tượng chung quanh Tòa Thánh Vatican, các tiệm ăn: Toàn dân áo dài và khăn xếp Việt Nam. Trên các nẻo đường nghe rõ tiếng con cháu Rồng Tiên thao thao bất tuyệt và gọi nhau ơi ới: Sao mà vui nhộn đến thế! Tất cả rừng người này, chiều hôm thử Bẩy (18.6.1988), kéo nhau về quảng trường Thánh Phêrô để dự cuộc Rước kiệu Di Hài các Thánh Tử Ðạo và dâng hoa kính Ðức Mẹ.

Cuộc Rước Kiệu là một hiện tượng hết sức tân kỳ và vô cùng ngoạn mục, nhất là trước con mắt người ngoại quốc: Họ trèo lên tường, lên đế cột đèn điện, lên ghế cá nhân để xì xèo, chiêm ngưỡng. Ðây là công lao vượt mức: Chuẩn bị, may sắm tập rượt hết ca nhạc rồi đến các đoản kịch, nghi lễ... đủ mọi khía cạnh theo truyền thống văn hóa dân tộc. Phải ca ngợi và thán phục tinh thần phục vụ tối đa của các Giáo đoàn Việt Nam tại Mỹ châu trong dịp này. Nguyên y phục áo thụng mầu xanh từng loạt các ông, nguyên các áo dài nhung, gấm màu đỏ từng loạt các bà, rồi các thứ đồng phục mầu vàng của các ca đoàn, của 50 em thiếu nhi đồng vũ văn nghệ tử Portland, ấy là chưa kể y phục của đội lính thú xưa (toàn là thiếu nữ trong binh phục nón cối xà cạp đỏ!). Còn Ban Văn tế, đội chiêng trống, lọng chầu... với y phục nghi lễ Á đông. Cần phải nhìn cụ Hương chức nô mặc đại phục mầu đỏ, khăn xếp đỏ, điều khiển chiếc trống cái, treo trên vai hai chàng thanh niên vạm vỡ: Tay trái cụ chống nạnh, cụ lùi một bước để tiến hai bước, mỗi khi cụ oai phong đánh thùng một cái! Từ Ðiện Vatican, chúng kiến cuộc Rước Kiệu này, Ðức Thánh Cha Gioan Phaolô II cho lệnh mở cửa sổ Văn Phòng, lúc 21 giờ đêm, để đích thân ban phép lành cho đoàn con Việt Nam đang diễn hành trên quảng trường Ðền Thờ Thánh Phêrô.

3- Biển người nói trên, ngày hôm sau, Chúa Nhật 19.6.1988 lại tập trung về Công trường Thánh Phêrô, chung hàng ngũ với 10.000 người Tây Ban Nha, gần 4.000 người Pháp và chừng 10.000 du khách thập phương hay giáo dân người Ý nghe tin đồn thổi cũng muốn dự lễ Phong Thánh Tử Ðạo Việt Nam. Vì đã quá nửa tháng 6 dương lịch, nghĩa là đã giữa mùa hè, mặt trời mọc lên sớm, khí hậu đã nóng nựïc, do đó để cho dễ thở và bớt mức độ oi ả. Ðức Thánh Cha đã đồng ý khởi hành nghi lễ trước đi một giờ. Ðoàn giáo dân Việt Nam hôm đó đi vào dự lễ hết mọi người phải đeo khăn quàng cổ đã in ảnh 117 Thánh Tử Ðạo, để cho các đoàn thể dễ nhận nhau.

4- Trước khi bước vào giai đoạn chung kết chúng tôi trân trọng giới thiệu với giáo đoàn Việt Nam một sự kiện cuối cùng, nhưng liên hệ mật thiết tới sự thành công cuộc đại lễ: Vấn đề tài chánh của Ban tổ chức. Mỗi lần nhớ đến chi tiết này chúng tôi không khỏi ngậm ngùi xúc động trước sự Quan Phòng và lòng nhân hậu của Thiên Chúa, vì lý do hết sức hiển nhiên là Ban Tổ Chức hoàn toàn tay không, chưa có ai dâng cúng một đồng nào! Nhiệm vụ khó khăn và bất hạnh nữa, nhưng đồng thời quá thiết thực và khẩn trương. Thay vì đi vay mượn các Hội dòng ngoại quốc hồi xưa hoạt động bên Việt Nam -là điều có thể, nhưng chạm lòng tự ái dân tộc- chúng tôi đề nghị vay chính Ngân Hàng Tòa Thánh, nghĩa là của cha mẹ mình! Chúng tôi liều mạng thương thuyết và ký giấy giao kèo với nhân viên ngân hàng vay 50 triệu tiền Ý (tương đương với 30 ngàn Mỹ Kim). Ký giấy mà tay run cầm cập vì đã 3 đêm lo lắng không ngủ! Quả thật, từ ngày cha sinh mẹ đẻ, chưa bao giờ dám táo bạo đến thế! Ký kết xong, chúng tôi lủi thủi đi ra chưa tới cửa ngân hàng thì một Ðức Ông người Ý bây giờ đã làm Giám Mục) từ đâu đuổi theo:

- Cha làm gì mà tiiêu xài với số tiền lớn như vậy?

- Hơi chạm tự ái, chúng tôi ngập ngừng chưa kịp trả lời, thì vị đó lại nhấn mạnh:

- Cha làm gì?  Cha đừng dại lấy tiền ra vội vì lấy ngày nào phải trả lãi ngày đó, mượn 50 triệu ngày 1 đầu tháng thì 30 cuối tháng phải trả 53 triệu!

Chúng tôi buộc lòng phải dẹp tự ái:

- Dạ, đây không phải tiêu xài cá nhân con, nhưng là để lo chuyện tổ chức đại lễ Phong Thánh 117 Chân Phúc Tử Ðạo mà Hội Ðồng Giám Mục Việt Nam đã trao phó cho con, và nay vụ án này đã xong, đã được Ðức Gíao Hoàng châu phê và tháng 6 dương lịch sắp tới sẽ kkhởi hành long trọng.

Trước tôi tưởng cha lo việc cá nhân, chứ bây giờ biết là truyện Phong Thánh. Vậy cha cứ việc làm, tốn phí bao nhiêu tôi sẽ trả cho!

Quả thực là một giấc mơ! Nhưng nếu mơ thì mơ ban đêm, chứ đâu có chuyện mơ giữa thanh thiên bạch nhật! Trước đây ba bốn đêm chúng tôi không ngủ vì lo sợ, bây giờ cũng ba bốn đêm chúng tôi không ngủ, vì ngỡ ngàng như còn đang trong ảo mộng: làm sao có truyện kỳ diệu đến thế!

Từ sáng sớm quảng trường Thánh Phêrô đã đen nghịt dân chúng: Từ ba quốc gia từng ngàn giáo dân tập trung về đây. Trước kia họ không quen biết nhau, nhưng giờ phút này họ chào nhau, bắt tay nhau, vui cười với nhau, vì trong thâm tâm họ cùng một cảm nghĩ: Tự hào vì tấm gương anh dũng trung kiên, thành tín của tổ tiên mình. Ðúng chương trình, 8g30 Ðức Thánh Cha và đoàn tháp tùng (28 Hồng Y, Giám Mục, Linh Mục) mặc đại phục màu đỏ đồng tế trong Vương Cung Thánh Ðường Thánh Phêrô tiến ra quảng trường vĩ đại, giữa muôn vàn tiếng vỗ tay. Ðức Gioan Phaolô II luôn luôn giơ tay chào đón và chúc lành. Hai đoàn nhạc: Sistina của Tòa Thánh hát kinh nhập lễ bằng La ngữ: Trước đó ca đoàn Tổng Hợp Việt Nam từ Mỹ qua đã hát bài Ngày Vinh Quang của Linh Mục Ngô Duy Linh, rồi trong thánh lễ bài Ca Khúc Trầm Hương, cuối lễ Tiếng Nhạc Oai Hùng của Hải Linh. Những bản nhạc này vang dội hôm ấy ở giữa thủ đô Giáo Hội có một ý nghĩa đặc biệt, vì được trình diễn bằng tiếng Việt và do các nữ ca sĩ mặc đồng phục áo dài mầu vàng Việt Nam.

Một sự kiện lạ là thánh lễ cử hành đẹp đẽ trang nghiêm thì tự nhiên bầu trời thay đổi. Một vài cơn mây đen nghịt từ đâu kéo tới và mưa bắt đầu nhỏ giọt. Từ trong Thánh Ðường người ta đã khiêng lọng ra che phủ bàn thờ. Cả ngàn con tim đại chúng, nhất là Việt Nam, như thể đã bị ngừng đập, tất cả -trăm người như một, thầm thĩ kêu van: Lạy Chúa, cả Giáo Hội chúng con, từ ba bốn trăm năm, đã mong chờ ngày hôm nay và mong được trông thấy ngày này huy hoàng trọng thể, xin Chúa cất mọi trở ngại, để danh Chúa được thể hiện nơi các Thánh Tử Ðạo chúng con...! Quả thật đám mây đen sau mấy phút đã bị luồng gió thổi xa và trời thành quang lại xuất hiện như trước!

Lễ Phong Thánh bắt đầu sau Kinh Thương Xót. Ðức Hồng Y Palazzini, Bộ Phong Thánh, cùng với Luật sư của Bộ và 3 Cáo Thỉnh Viên Việt-Pháp-Tây Ban Nha ra trước bàn thờ chính thức xin Ðức Thánh Cha cử hành đại lễ. Toàn thể cử tọa, theo lệnh viên chức Nghi lễ, đều quỳ hát Kinh Cầu Các Thánh, xin sự trợ giúp của Thánh Thần trên trời trước khi nghe tuyên xưng 117 vị Thánh mới.

Sau đó Ðức Hồng Y Palazzini trở lại trước bàn thờ và tuyên đọc:

Kính thưa Ðức Thánh Cha, Giáo Hội là Mẹ, xin Ðức Thánh Cha ghi tên các vị sau đây:

Chân Phúc Anrê Dũng Lạc, Linh mục Tôma Thiện và Emmanuelê Phụng, giáo dân, Girolamô Hermosilla và Valentinô Berrio-Ochoa, hai Giám Mục Ða Minh và 6 Giám mục khác, Teophan Vénard, Linh Mục Hội Thừa sai Balê, và 105 Bạn Tử Ðạo Việt Nam vào sổ bộ các Thánh và được các giáo hữu kêu cầu bằng danh xưng Hiển Thánh.

Kinh thưa Ðức Thánh Cha,

Trên mảnh đất đã gieo nhiều hạt giống đẫm máu, mảnh đất đó cũng phát sinh nhiều vị Tử Ðạo, và rồi hạt giống đó sẽ kết thành mùa lúa vàng cho Giáo Hội. Các Thánh Tử Ðạo chết đi càng là chứng nhân cho Chúa Kitô hơn là lúc còn bình sinh. Ngày nay các ngài vẫn còn đang nói, vẫn còn giảng thuyết. Miệng lưỡi tuy im bặt, nhưng bao nhiêu sự việc còn đang vang dội sâu xa.

Lời suy niệm trên đây của Thánh Augustinô áp dụng trong niên lịch phục vụ ngày 19 tháng 6, lễ kính hai thánh Gervasiô và Protasiô, Tử Ðạo thành Milan, hôm nay có thể trưng lại vì rất thích hợp với niên hiệu và lễ nghi, để tôn vinh 117 vị Thánh khác cũng là huynh đệ trong Ðức Tin và trong tử nạn: Trước đây suốt thời gian từ 1745 đến 1862 đã hy sinh tính mạng trong vùng Ðông Nam Á châu, hồi đó gọi là Tonkin, An Nam và Cocincina. Máu của các ngài, cũng như máu của từng ngàn anh chị em khác, hôm nay đã kết thành mùa lúa vàng cho Giáo Hội Việt Nam.

Là cha mẹ trong đức tin, 8 vị Giám Mục Pháp và Tây Ban Nha đã sinh các vị khác trong Chúa Kitô, y như lời Tháh kinh (I Cor 4,15) các vị đã là nhân chứng xứng đáng theo lời mình rao giảng bằng khổ hình, bằng Thập giá, và theo gương Chúa Kitô, vị mục tử tối cao nhân hậu, các ngài thật là gương mẫu cho đoàn chiên (I Ph. 5, 3) 50 Linh Mục (13 Âu châu, 37 Việt Nam) cũng đứng trong hàng ngũ chăn chiên thuyết giảng lời Chúa và cùng chịu xiềng xích lao tù, đã lấy xương máu để hoàn tất nghĩa vụ thi hành các bí tích, đúng là những cộng tác viên của hàng Giám Mục (LG, số 28) tức là những người phân phát máu con chiên vô tội, cũng là máu đã thánh hóa bản thân các ngài.

Sau hết 59 giáo dân thuộc nhiều tầng lớp xã hội, hầu hết là những gia trưởng, một số là Thầy giảng giáo lý, hồi xưa trong các gia đình, trong các cộng đoàn đã sống tốt lành, đã là những chứng nhân cho Bí Tích Thanh Tẩy bằng nước, bằng Thánh Linh và bằng lửa. (Mt. 3, 11)

Kính thưa Ðức Thánh Cha,

Con số 117 vị này sắp được Ðức Thánh Cha nghị quyết đưa lên hàng danh dự và được tôn phong phẩm hàng các Thánh Tử Ðạo được toàn thể Giáo Hội tôn kính. Với các ngài, cũng như với con cháu các ngài, giờ đây văng vẳng dội lại lời Thánh Phêrô khuyên nhủ: Nếu ai trong anh em phải chịu khổ hình, vì mình là Kitô hữu, thì đừng có xấu hổ thẹn thùng, nhưng phải hiên ngang tôn vinh Thiên Chúa vì danh hiệu đó (I Ph. 4,16).

Trong công trường linh thiêng này, bên cạnh mồ vị Tiên chủ các Thánh Tông Ðồ hiện đang hiện diện hơn 8 ngàn giáo dân Việt Nam từ khắp năm châu bốn bể tập trung về đây, họ như đang cầm cành thiên tuế ngước mắt nhìn lên các vị đồng hương tiên tổ sắp đón nhận vòng hoa chiến thắng dành cho các vĩ nhân anh tài. Chung quanh họ còn gần 10.000 giáo dân Tây Ban Nha và hơn 3.000 giáo dân Pháp, tất cả là anh em kết nghĩa trong Chúa Kitô, cũng như giáo dân hai quốc gia này là anh em của những vị Thừa sai hồi xưa đã mang danh Chúa Giêsu có thần lực cứu vớt nhân loại (Act. 4, 12) rao giảng trên khắp lãnh thổ xa xăm Việt Nam. Trong số đó có những người con của Thánh Ða Minh: 34 vị vừa Tây Ban Nha vừa VN hồi xưa đã nhập Dòng Anh em Thuyết giáo theo đúng xưng danh của họ. Ngoài ra còn có 10 thành viên của Hội Thừa sai Ba Lê.

Trên những địa hạt hồi xưa được trao phó cho hai Hội Dòng Thừa Sai nói trên, từ năm 1960 đã thành lập 25 Giáo phận. Số người Công giáo hiện nay xấp xỉ 7 triệu giáo dân. Tất cả Cộng đoàn này -trong cũng như ngoài nước- đang tiến bước hùng mạnh, sát cánh bên nhau, họ phấn khởi đi về Tổ Quốc trường sinh vĩnh cửu. Là vì họ xác tín vào lời giáo huấn của Thánh Phaolô: Từ nay được cả khối chứng nhận đông đảo như thể nâng đỡ, họ kiên trì chấp nhận cuộc thi đua đã bắt đầu. Từ nay nhìn lên Chúa Giêsu, vị tiên phong ban phát Ðức tin, cũng là vị Hướng đạo đưa tới Ðức tin hoàn hảo, thay vì hưởng niềm hoan lạc vẫn có, Ngài đã dang tay ôm lấy Thập giá và hiện giờ đang ngự bên hữu Tòa Thiên Chúa (Heb. 12,1-2)

Ðức Hồng Y vừa đọc xong lời thỉnh nguyện, và Kinh Cầu Các Thánh vừa chấm dứt, toàn thể dân chúng đứng lên cùng nhịp với Ðức Thánh Cha, ngài kết thúc Kinh Cầu Các Thánh bằng lời nguyện: Lạy Chúa nhân từ, xin nghe lời dân Chúa cầu xin và xin chiếu dọi ánh sáng của Thần Linh Chúa vào tâm trí chúng con, để việc phụng thờ của chúng con làm đẹp lòng Chúa và Giáo Hội được thêm phát triển. Nhờ Ðức Kitô Chúa chúng con. Amen.

Toàn thể cử tọa vẫn đứng nghiêm chỉnh. Ðức Thánh Cha lại ngồi trên ngai và long trọng đọc công thức phong thánh:

Là những vị Thánh và các ngài được liệt kê vào sổ các Thánh. Tôi cũng quyết định rằng giáo hữu trong toàn thể Giáo Hội sốt sắng mừng kính các Ngài như các Thánh Tử Ðạo. Nhân danh Cha và Con và Thánh Thần. Amen.

Trên cao: Trên mặt tiền Vương Cung Thánh đường bức họa khổng lồ (dài 4 thước rộng 3 thước 20) trên đó đã họa đủ số 117 Thánh Tử Ðạo, từ từ được mở ra giữa muôn vàn tiếng vỗ tay hò vang. Ðại phong cầm của ca đoàn Sistina phóng đi những âm thanh rộn rã, và tri ân Thiên Chúa! Từ quảng trường Thánh Phêrô lễ nghi Phong Thánh được trực tiếp tiếp vận về Việt Nam. Ðài vô tuyến truyền thanh truyền hình của chính phủ Ý hôm đó tặng Giáo Hội Việt Nam luôn 3 tiếng đồng hồ: Tất cả nghi lễ đã được tiếp vận trên toàn lãnh thổ từ Băc chí Nam nước Ý. Trong đoàn giáo dân Việt Nam một số người -nhất là mấy cụ già trong ký ức còn mang nhiều kỷ niệm về các Thánh Tử Ðạo- đã rút khăn lau nước mắt, xúc động vì hân hạnh từ đây sẽ hiên ngang cảm thấy mình là con cháu các vị anh hùng. Chúa Quan Phòng gìn giữ: bằng ấy ngày lưu lại tại Roma, trong biển người (hơn 8000) không một ai đau ốm hay bị tai nạn nào, ai cũng tươi cười rồn rã, lộ hẳn một vẻ hân hoan thanh thản.

Trong tư thế Cáo Thỉnh viên, khi nhận rõ:

- Vụ Án Phong Thánh đã được Ðức Hồng Y Giuse Trịnh Văn Căn, Chủ tịch Hội Ðồng Gíam Mục Việt Nam trao phó.

- Ðã được chuyển giao lên Bộ Phong Thánh theo hết mọi thủ tục đúng Giáo luật.

- Ðã được Ðức Giáo Hoàng, với thẩm quyền tối cao, nghiên cứu và châu phê.

- Ðã được Chúa Quan Phòng, trong giờ phút sau cùng, cho phương tiện điều hành.