Ngày 16/10/98 vừa qua đánh dấu kỷ niệm 20 năm mục vụ Ngai Toà Phêrô của Ðức Thánh Cha Gioan Phaolô II. Cũng vào ngày này 20 năm về trước, Ðức Hồng Y Karol Wojtyla của Tổng Giáo phận Krakow (Ba Lan) đã được các vị hồng y bầu làm vị chủ chăn của Hội Thánh tiếp theo sau cái chết của Ðức Thánh Cha Gioan Phaolô I. Quả là một điều bất ngờ, ngay cả đối với những chuyên viên thường xuyên theo dõi các diễn biến trong Giáo Hội Công Giáo. Quả là điều bất ngờ bởi vì Ðức Thánh Cha Gioan Phaolô II là vị giáo hoàng đầu tiên không phải người Ý kể từ năm 1522 và hơn thế nữa ngài được chọn từ một nước Cộng sản.

Ðể đánh dấu kỷ niệm 20 năm ngôi giáo hoàng của Ðức Thánh Cha Gioan Phaolô II, tại Rôma đã có những cuộc tổ chức lễ đáng ghi nhớ. Ngày thứ Năm 16/10/1998, một Thánh Lễ đã được Ðức Hồng Y Jozef Glemp của Tổng Giáo phận Thủ đô Warsaw (Ba Lan) cử hành tại Công trường Thánh Phêrô với sự có mặt của 20.000 người hành hương từ Ba Lan nhân dịp này. Họ cũng đến Roma để kỷ niệm 40 năm giám mục của Ðức Thánh Cha (28/9/98), trong đó có 20 năm sứ vụ giám mục của ngài ở Krakow, Ba Lan. Sau Thánh Lễ, Ðức Thánh Cha Gioan Phaolô II đã ra với dân chúng. Ngài đứng trên chiếc xe Mercedes màu đen dành cho ngài ("popemobile") không có mui trần và làm một vòng Công trường trong sự hân hoan và tiếng vỗ tay của những người hiện diện. Trước đó mấy ngày, một đài truyền hình của Ý đã làm một chương trình đặc biệt buổi tối dài 3 tiếng nhân kỷ niệm 20 năm giáo hoàng của Ðức Thánh Cha. Trong chương trình này, người đứng điều khiển đã nhận một cú điện thoại từ chính Ðức Thánh Cha và ngài đã cảm ơn ông ta khiến ông phải lặng tiếng và cảm động đến chảy nước mắt trước hàng triệu khán thính giả truyền hình đang theo dõi trực tiếp chương trình.

Nếu ngày thứ Năm 16/10/98 được xem là ngày mừng kỷ niệm 20 năm Giáo hoàng với đồng bào Ba Lan của Ðức Thánh Cha Gioan Phaolô II, thì ngày Chúa Nhật Thế Giới Truyền Giáo 19/10/98 được xem là ngày mừng kỷ niệm của ngài với Giáo phận Roma vì do Giáo phận Roma đứng ra tổ chức. Một Thánh Lễ Tạ Ơn vào buổi sáng được cử hành tại Công trường Thánh Phêrô do chính Ðức Thánh Cha chủ tế cùng với sự đồng tế của 40 Hồng y, 100 Tổng Giám mục và Giám mục, 800 linh mục, và với sự tham dự của khoảng 100.000 tín hữu từ Ý, Ba Lan và nhiều nơi trên thế giới. Ðức Hồng y Camillo Ruini, vị Tổng Ðại diện của Giáo phận Roma mà Ðức Thánh Cha Gioan Phaolô II là giám mục cai quản, đã chúc mừng Ðức Thánh Cha lúc bắt đầu Thánh Lễ và cảm ơn ngài vì đã hết lòng phục vụ cho Giáo phận Roma cũng như Giáo Hội hoàn vũ.

Trong bài giảng hoàn toàn bằng tiếng Ý để nói lên tính cách của buổi lễ, Ðức Thánh Cha Gioan Phaolô II đã gợi nhớ lại việc ngài được bầu vào năm 1978 và ngài lặp lại lời chấp nhận đảm nhiệm sứ vụ mục tử Giáo Hội hoàn vũ mà ngài đã tuyên bố trước Hồng y đoàn 20 năm về trước: "Với đức tin vâng phục vào Ðức Kitô, Chúa tôi, với sự phó thác vào Mẹ Ðức Kitô và Mẹ của Hội Thánh, cùng ý thức về những khó khăn to lớn, tôi chấp nhận." Ngài cũng đã bày tỏ tâm tình cảm tạ đối với tất cả những ai đã liên đới với ngài qua lời chúc mừng và cầu nguyện nhân dịp này, đặc biệt là những người đau yếu, các tu sĩ nam nữ trong các tu viện, giới trẻ và gia đình. Ngài cho biết cảm tưởng: "Trong những ngày này tôi cảm thấy nhịp đập trái tim của Hội Thánh gần bên tôi." Ngài cũng đã cảm ơn tất cả những người hiện diện trong Thánh Lễ, trong đó có Tổng Thống Oscar Luigi Scalfaro của Ý, Ðức Hồng y Camillo Ruini, các vị Hồng y và Giám mục, linh mục, dân chúng Roma và nước Ý cũng như nhiều người trên thế giới đã hỗ trợ ngài trong sứ vụ chủ chăn suốt 20 năm qua. Cuối bài giảng, Ðức Thánh Cha đã lặp lại khẩu hiệu giáo hoàng của ngài "Totus tuus" ("Tất cả là của Mẹ") để bày tỏ lòng phó thác hoàn toàn vào Ðức Trinh Nữ Maria, Mẹ Thiên Chúa.

*

Ðể có được một cái nhìn tổng quát về thành quả 20 năm vừa qua của Ðức Thánh Cha Gioan Phaolô II, một vài con số thống kê cần được nêu lên ở đây.

Là vị Giáo Hoàng thứ 264, Ðức Thánh Cha Gioan Phaolô II có giáo triều lâu dài nhất thế kỷ 20 này, và dài đứng hàng thứ 13 trong lịch sử Giáo Hội. Giáo triều dài nhất là giáo triều của Ðức Thánh Cha Piô IX (1846-1878: 31 năm, 7 tháng, 17 ngày). Nếu ngài tiếp tục dẫn dắt Giáo Hội bước vào thế kỷ 21, triều đại giáo hoàng của ngài sẽ được nâng lên hạng 9 về kỷ lục lâu dài của các giáo triều.

Trong 20 năm làm Giáo Hoàng, Ðức Gioan Phaolô II đã chủ sự 7 Cơ Mật viện, nâng 157 vị lên làm hồng y. Như thế tính đến nay, trong số 157 vị hồng y có 128 vị được ngài vinh thăng, và trong số 115 hồng y dưới 80 tuổi được phép bỏ phiếu bầu giáo hoàng mới, có 101 vị do ngài tấn phong. Ngoài ra, trong tổng số gần 4200 giám mục trên toàn thế giới, chính Ðức Thánh Cha Gioan Phaolô II đã bổ nhiệm 2650 vị.

Ngài đã viết 13 thông điệp với thông điệp đầu tay là Ðấng Cứu Ðộ Nhân Loại (4/3/1979) và thông điệp mới nhất là Ðức Tin & Lý Lẽ (15/10/1998). Ngoài ra ngài còn viết 10 tông huấn, 10 tông hiến, 37 tông thư, và 19 tự sắc.

Vị Giáo Hoàng 78 tuổi này cũng đã chủ toạ 12 thượng hội đồng giám mục để giúp ý kiến ngài trong việc cai quản Hội Thánh: 5 hội nghị thường xuyên (1980, 1983, 1987, 1990, 1995), 1 hội nghị ngoại lệ bất thường (1985), 6 hội nghị đặc biệt (1980, 1991, 1994, 1995, 1997, 1998). Ngoài ra Ðức Thánh Cha còn chủ toạ 3 kỳ thượng hội đồng giám mục từ đây cho đến năm 2000, đó là của Châu Ðại Dương (hay Úc Châu) (22/11/98 - 12/12/98), của Châu Âu (mùa Xuân 1999) và 1 hội nghị thường xuyên (mùa Thu 1999).

Trong vòng 20 năm, Ðức Thánh Cha đã thực hiện 34 cuộc công du mục vụ ngoài nước Ý, đến 117 quốc gia khác nhau. Trong nước Ý, ngài đã có 134 chuyến đi đến thăm 269 thị trấn khác nhau. Là Giám mục thành Roma, ngài cũng đã đến thăm 274 trong số 325 giáo xứ của Giáo phận Roma, đó là chưa kể những chuyến đi của ngài đến thăm các học viện, đại học, chủng viện, nhà thương, nhà tù, và trường học.

Với 218 chuyến viếng thăm mục vụ của ngài trong và ngoài nước Ý, Ðức Thánh Cha đã du hành được 670.878 dặm (hay 1.118.130 km), tức là bằng chiều dài của hơn 27 lần vòng quanh trái đất hay là 2.8 lần khoảng cách từ trái đất đến mặt trăng.

Trong những chuyến đi này, ngài đã ban 2.194 bài diễn văn chính thức. Chuyến thăm viếng bận rộn nhất là chuyến đi Ái nhĩ Lan và Hoa Kỳ vào năm 1979, vì chỉ trong vòng 9 ngày ngài đã đọc diễn văn và nói chuyện trước công chúng 76 lần.

Khi ở Roma, Ðức Thánh Cha tiếp trung bình 1 triệu người mỗi năm, trong số đó có khoảng 400.000-500.000 người qua cuộc triều yết hàng tuần (tổng cộng có 877 cuộc triều yết hằng tuần của ngài với 13.833.000 người trong vòng 20 năm qua) cộng thêm vào số người đến vào những dịp lễ đặc biệt như Giáng sinh, Phục sinh, phong chân phước và phong thánh. Ngoài ra, Ðức Gioan Phaolô II còn tiếp khoảng 150.000-180.000 người mỗi năm trong những lần triều yết riêng cho các nhóm, các quốc trưởng và chính phủ. Ngài đã gặp gỡ chính thức các vị quốc trưởng 584 lần và 82 lần với các thủ tướng.

Trong 20 năm qua của giáo triều Gioan Phaolô II, Toà Thánh đã thiết lập quan hệ ngoại giao với 64 nước lần đầu tiên và tái lập quan hệ ngoại giao với 6 nước khác. Hiện Toà Thánh có quan hệ ngoại giao với 170 quốc gia.

Tin rằng những tấm gương của các vị thánh sẽ thúc đẩy con người ngày nay theo đuổi con đường thánh thiện trong cuộc sống, Ðức Gioan Phaolô II đã phong chân phước và phong thánh cho nhiều vị. Ngài đã phong chân phước cho 805 "đầy tớ của Chúa" trong 112 nghi lễ [đó là chưa tính đến 3 linh mục và 1 nữ tu vừa được phong chân phước vào ngày 25/10/1998 tại Roma]. Ngài cũng đã phong thánh cho 280 chân phước trong 35 nghi lễ, trong số đó có 246 vị tử đạo (117 vị là các Thánh Tử đạo Việt Nam) và 34 vị hiển tu.

Một trong những nét nổi bật trong 20 năm qua của giáo triều Ðức Gioan Phaolô II là sự lưu tâm của ngài đối với giới trẻ, được diễn tả cụ thể qua việc ngài thiết lập Ngày Giới Trẻ Thế Giới được tổ chức 2 năm một lần (1985: Roma-Ý; 1987: Buenos Aires-Á Căn Ðình; 1989: Santiago de Compostella-Tây Ban Nha; 1991: Czestochowa-Ba Lan; 1993: Denver-Hoa Kỳ; 1995: Mania-Phi Luật Tân; 1997: Paris-Pháp).

*

Nhân kỷ niệm 20 năm mục vụ của Ðức Thánh Cha Gioan Phaolô II trên Toà Phêrô, nhiều bài viết của các Hồng y trong Giáo triều Roma đã nêu lên những thành tựu ngài đã đạt được, chẳng hạn Ðức Hồng y Quốc Vụ Khanh Angelo Sodano gọi ngài là "Tặng phẩm của Thiên Chúa cho Giáo Hội"; Ðức Hồng y Roger Etchegaray, Chủ tịch Ủy ban Năm Thánh 2000 gọi ngài là "Giáo hoàng của nhân quyền" và "phát ngôn viên cho lương tâm đạo đức của nhân loại." Ngoài ra trong một bài bình luận trên báo nhân dịp này, ông Mikhail Gorbachev, Tổng bí thư cuối cùng của Ðảng Cộng sản Liên Xô, đã cho một nhận xét xác đáng, "Không còn nghi ngờ gì nữa, triều đại giáo hoàng của Ðức Gioan Phaolô II là một phần không thể tách rời của lịch sử, không chỉ là lịch sử của Giáo Hội Công Giáo, nhưng còn là lịch sử của nhân loại . . . [Triều đại của ngài] là một chương [lịch sử] quan trọng trong việc cam kết cho một nền hoà bình công lý và tình nhân loại liên đới."

Có thể nói rằng, trong 20 năm qua, Ðức Thánh Cha Gioan Phaolô II đã ghi đậm nét ảnh hưởng của ngài trong đời sống Giáo Hội và thế giới nói chung.

Nói chuyện với 20.000 đồng hương Ba Lan của ngài vào ngày thứ Năm 16/10/1998 tại Công trường Thánh Phêrô nhân dịp kỷ niệm 20 năm lên ngôi giáo hoàng, Ðức Thánh Cha Gioan Phaolô II nhắc lại sứ mạng của ngài là hướng dẫn Giáo Hội trên con đường canh tân của Công Ðồng Vatican II và rao giảng Tin Mừng khắp nơi. Quả thật, khi nói về 20 năm triều đại giáo hoàng của ngài, người ta không thể không đề cập đến việc Ðức Thánh Cha qui chiếu mọi hoạt đồng mục vụ của ngài về Công Ðồng Vatican II (1962-1965) mà chính ngài từng là một trong những tham dự viên tích cực khi còn là Tổng Giám mục Krakow, Ba Lan. Trong tông thư Tertio Millennio Adveniente ( "Bước Vào Thiên Niên Kỷ thứ Ba"), Ðức Thánh Cha Gioan Phaolô II đã viết rằng, việc chuẩn bị tốt nhất cho Ðại Năm Thánh 2000 là việc áp dụng trung thành lời dạy của Công Ðồng Vatican II. Một điều không thể chối cãi được là thời kỳ ngay sau Công Ðồng là một thời kỳ chuyển tiếp với những hoang mang và lẫn lộn nơi một số giáo sĩ, tu sĩ cũng như giáo dân về giáo huấn của Giáo Hội. Ðức Thánh Cha Gioan Phaolô II qua việc kỷ luật một số nhà thần học bất đồng có tiếng tăm đã nhấn mạnh về việc phải gìn giữ kho tàng đức tin của Hội Thánh. Giáo Luật (1983) và Giáo Lý Công Giáo (1992) được xem là những thành quả cụ thể của Công Ðồng dưới triều đại Ðức Thánh Cha Gioan Phaolô II trong việc góp phần đẩy mạnh công cuộc canh tân đời sống đức tin của người Công Giáo trong thời đại mới.

Khi nhìn về thành quả mục vụ của Ðức Thánh Cha trong 20 năm qua, người ta cũng không thể bỏ qua nỗ lực của ngài trong công cuộc đại kết với các Kitô hữu khác, cách riêng với Chính Thống Giáo. Trong Thông Ðiệp "Ut Unum Sint" ("Xin Cho Nên Một"), Ðức Thánh Cha đã đưa ra một lời mời gọi gây nhiều sự chú ý đối với các Kitô hữu khác, đó là việc ngài kêu mời họ hãy cùng suy nghĩ với ngài tìm ra cách thức thi hành sứ vụ giáo hoàng để phục vụ tốt hơn cho sự hiệp nhất trong Giáo Hội trong khi vẫn phải duy trì bản chất của sứ vụ này là do thánh ý của Thiên Chúa.

Cũng trong nỗ lực đối thoại với các tôn giáo để cùng kiến tạo một thế giới hoà bình và tốt đẹp, Ðức Gioan Phaolô II đặc biệt chú trọng đến mối quan hệ giữa Giáo Hội với Do Thái giáo. Chính ngài là vị giáo hoàng đầu tiên đến thăm một hội đường Do Thái tại Roma, đã nói về người Do Thái như là "những người anh trong đức tin", và đã mở quan hệ ngoại giao với nước Israel.

Ðức Thánh Cha Gioan Phaolô II cũng thường được mệnh danh là vị Giáo Hoàng của Gia Ðình và Giới Trẻ vì ngài hằng quan tâm đến họ. Trong khi nhìn nhận giá trị cao quý của gia đình và giới trẻ là đặt nền tảng cho đời sống xã hội, Ðức Thánh Cha cũng nhận ra những thách đố và khó khăn mà họ phải đối phó trong thế giới ngày nay, một thế giới đang đắm chìm trong "nền văn hoá sự chết" với sự buông thả về tính dục, chiều theo tính ích kỷ cá nhân, dung túng bạo lực, và chà đạp sự sống. Tuy nhiên, trước sự tấn công vũ bão của "nền văn hoá sự chết" vào đời sống gia đình và giới trẻ, Ðức Thánh Cha đã không tỏ ra thất vọng nhưng càng làm cho ngài xác tín mạnh mẽ hơn về sứ vụ của mình trong việc đề ra cho họ cuộc sống lý tưởng cao quí mà chính Thiên Chúa đã dành cho họ. Trong Tông Huấn Gia Ðình Familiaris Consortio (1981), Ðức Thánh Cha khẳng định: "Tương lai của thế giới và Giáo Hội phải đi qua ngã gia đình" (số 75). Ðối với giới trẻ, ngài cũng chỉ cho họ thấy con đường phải đi như lời mời gọi của ngài tại Ngày Giới Trẻ Thế Giới ở Manila năm 1995: "Các con hãy xây dựng cuộc đời mình dựa vào một kiểu mẫu không bao giờ dối gạt các con: Ðức Giêsu Kitô."

Trong thời gian 20 năm qua, ảnh hưởng của Ðức Thánh Cha cũng còn được thấy trong chính trường thế giới. Ngài đã đóng một vai trò chính yếu trong cuộc đấu tranh hoà bình làm sụp đổ chế độ cộng sản toàn cầu. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc ngài làm chính trị nhưng chẳng qua chỉ là việc ngài áp dụng lời dạy của Công đồng Vatican II trong việc đề cao nhân quyền mà Thiên Chúa ban cho con người, đặc biệt là quyền tự do tôn giáo.

Nhưng nhân quyền đối với Ðức Thánh Cha Gioan Phaolô II không thể tách rời với tự do và sự thật. Nhân quyền ở đây có nghĩa là tôn trọng sự sống con người kể từ lúc được thụ thai cho đến lúc lìa đời. Ðối với Ðức Thánh Cha, nhân quyền không chỉ là việc theo đuổi một chính thể dân chủ và một nền kinh tế tự do phát triển, nhưng còn là việc tuân thủ một nền luân lý đạo đức bất di bất dịch. Vì thế mọi kế hoạch phát triển xã hội cho các nước nghèo dù dưới danh nghĩa Liên Hiệp Quốc hay được các nước giàu bảo trợ mà phải dẫn đến việc hủy hoại sự sống hoặc phải hy sinh quyền lợi người nghèo thì vẫn bị Ðức Thánh Cha lên án thẳng thắn và gắt gao. Chính vì thế, Giáo sư bộ môn Lịch sử Cận đại Michael Howard của Ðại học danh tiếng Oxford ở Anh đã nhận xét giữa những năm 80 rằng, "[Do Công đồng Vatican II và dưới sự dẫn dắt của Ðức Gioan Phaolô II], Giáo Hội Công Giáo đã . . . thành một người bảo vệ nhân quyền bậc nhất thế giới." Ðức Hồng Y Josef Tomko, Tổng trưởng Thánh Bộ Truyền Giảng Phúc Âm Cho Các Dân Tộc cũng có cùng nhận xét, "Trong thế giới ngày nay, Ðức Thánh Cha trở thành vị có thẩm quyền luân lý tối cao đối với nhân loại."

*

Ðánh dấu kỷ niệm 20 năm phục vụ Giáo Hội ở ngôi vị giáo hoàng của Ðức Thánh Cha Gioan Phaolô II, thế giới không còn bắt gặp nơi ngài hình ảnh một vị tân giáo hoàng khoẻ mạnh, trẻ trung mới có 58 tuổi năm nào nhưng là hình ảnh một vị giáo hoàng già nua 78 tuổi với khuôn mặt mang vẻ đau đớn, một cánh tay run rẩy, lời nói đôi khi líu nhíu, thân thể mệt nhọc phải dựa vào gậy giáo hoàng mới đứng vững được. Ðấy là hậu quả của tuổi già cũng như bệnh tật. Ngài đã phải trải qua vài cuộc giải phẫu: một cuộc giải phẫu sau khi bị mưu sát vào năm 1981, một cuộc giải phẫu để chữa lại khớp xương chậu phải bị gãy năm 1994, và một ca mổ ruột dư năm 1996.

Nhưng đúng theo nhận xét của Ðức Hồng y Joseph Ratzinger, Tổng trưởng Thánh Bộ Ðức Tin, trong một bài báo viết cho Tuần báo Công Giáo Ý Famiglia Cristiana ("Gia đình Kitô hữu"), "Một số người nói rằng cụ già này [Ðức Thánh Cha] không còn làm cho người ta thích thú gì nữa và sứ điệp của cụ lỗi thời rồi. Nhưng khi Ðức Thánh Cha đến, ảnh hưởng nhân cách của ngài tự tiết lộ cho thấy nó mạnh hơn tất cả mọi định kiến." Ðức Hồng y Ratzinger viết tiếp, "Tôi nghĩ rằng, trong sự đau khổ thể xác và tinh thần của Ðức Thánh Cha, mà không ai có thể giả vờ là không nhìn thấy, người ta có thể nhận ra một sứ điệp đặc thù của giáo triều ngài từ đây về sau . . . Ngay cả tuổi già có một sứ điệp và đau khổ có một phẩm giá và một ý nghĩa cứu độ."

Với một đời sống cầu nguyện thâm sâu, với lòng tin tưởng mãnh liệt vào quyền năng của Thiên Chúa cùng sự chở che của Mẹ Maria, và với một niềm hy vọng không gì lay chuyển vào sức mạnh của Tin Mừng cứu độ mà ngài đang tiếp tục loan truyền cho thế giới ngày nay, Ðức Thánh Cha Gioan Phaolô II vẫn tiếp tục lèo lái vững chắc con thuyền Giáo Hội bước vào một thiên niên kỷ mới, Thiên Niên Kỷ Thứ Ba.