Ðức Giáo Hoàng Gioan-Phaolô II

 Trong buổi triều yết chung ngày 15.10.1997, Ðức Thánh Cha Gioan-Phaolô II đã ghi nhận rằng, ngay từ những ngày đầu của Giáo Hội, Ðức Trinh Nữ Maria chiếm một vị trí đặc biệt trong tâm hồn và lòng tôn sùng của người tín hữu.

"Khi thời viên mãn đến, Thiên Chúa đã sai Con của Người, sinh bởi người nữ" (Gal 4:4). Lòng tôn sùng Ðức Maria như Thánh Tông đồ Phaolô nhắc lại dựa trên quyết ý diệu kỳ của Thiên Chúa, đó là sự nối kết vĩnh viễn căn tính nhân loại của Con Thiên Chúa với một người phụ nữ, Ðức Maria thành Nazarét.

Mầu nhiệm làm Mẹ Thiên Chúa và sự hợp tác của Ðức Maria trong công cuộc cứu độ đã đổ đầy tâm hồn người tín hữu trong mọi thời thái độ ngợi khen Ðấng Cứu Thế và đấng đã sinh ra Ngài trong thời gian, và như thế hợp tác với Ngài trong việc cứu độ.

Một lý do sâu xa hơn cho lòng mến biết ơn Ðức Trinh Nữ Rất Thánh là do tính cách làm mẹ phổ quát của Mẹ. Có thể nói được rằng, bằng việc chọn Ðức Maria trong cả nhân loại, Thiên Chúa Cha đã ước muốn mặc khải chiều kích mẫu tử về lòng âu yếm và sự quan tâm của Thiên Chúa đối với mọi người thuộc mọi thế hệ.

Trên đồi Calvariô, với những lời: "Này là con bà!", "Này là mẹ con!" (Gio 19:26-27), Ðức Yêsu đã trao trước cho Ðức Maria tất cả những ai sẽ nhận lãnh Tin Mừng cứu độ, và như thế đặt nền tảng cho lòng cảm mến con cái đối với Mẹ. Bước theo Thánh Gioan, người tín hữu kéo dài tình yêu của Ðức Yêsu đối với Mẹ Ngài bằng lòng tôn sùng của họ qua việc chấp nhận Mẹ vào cuộc đời mình.

Các bản văn Phúc Âm xác nhận về lòng tôn sùng Ðức Maria từ những buổi ban đầu của Giáo Hội.

Hai chương đầu của Phúc Âm Thánh Luca xem ra kể lại sự chú tâm đặc biệt của những Kitô hữu gốc Do Thái đối với Mẹ Ðức Yêsu. Họ bày tỏ lòng trân trọng của họ đối với Mẹ và giữ chặt ký ức của họ về Ngài.

Hơn nữa, trong đoạn tả thời niên thiếu của Chúa Giêsu, chúng ta có thể nhận ra những biểu hiện ban đầu và lý do cho lòng tôn sùng Ðức Maria, được gồm tóm trong lời thốt ra của bà Êlisabét: "Trong nữ giới, có người là diễm phúc . . . Và phúc cho người là kẻ đã tin rằng viên thành sẽ đến cho mọi điều Chúa truyền phán dạy cho người!" (Luc 1:42,45).

Những dấu tích của lòng tôn sùng Ðức Maria được lan rộng trong cộng đoàn Kitô hữu đầu tiên đã hiện diện trong Bài ca Magnificat ("Ngợi Khen"): "Mọi thế hệ sẽ khen tôi diễm phúc" (Luc 1:48). Bằng việc để các lời này thốt ra từ môi miệng Ðức Maria, những người Kitô hữu đã nhìn nhận sự cao trọng vô song của Mẹ mà sẽ được công bố cho đến thời thế mạt.

Thêm vào đó, những tường thuật của Phúc Âm (Luc 1:24-35; Mat 1:23; và Gio 1:13), những định thức đầu tiên về đức tin, và một đoạn của Thánh Inhaxiô thành Antiôkia (Smyrn 1:2; SC 10, 155) chứng thực lòng ngưỡng mộ đặc biệt của những cộng đoàn Kitô hữu đầu tiên đối với việc đồng trinh của Ðức Maria và có liên hệ chặt chẽ với Mầu nhiệm Nhập Thể.

Phúc Âm Thánh Gioan, bằng việc ghi nhận sự hiện diện của Ðức Maria lúc bắt đầu và kết thúc cuộc đời công khai của Con mình, đề nghị rằng những Kitô hữu đầu tiên đã có nhận thức sâu xa vai trò của Ðức Maria trong công cuộc cứu độ do sự tùy thuộc trọn vẹn và thương yêu của Ngài vào Ðức Kitô.

Công Ðồng Vaticanô II, bằng việc nhấn mạnh tính chất đặc biệt của lòng tôn sùng Ðức Maria nói rằng, "Nhờ hồng ân Thiên Chúa, Ðức Maria được tôn vinh, sau Con mình, vượt trên hết các thiên thần và loài người, vì Ngài là Mẹ rất thánh của Thiên Chúa và đã tham dự vào các mầu nhiệm của Chúa Kitô, do đó Ngài đáng được Giáo Hội tôn vinh và đặc biệt sùng kính" (Lumen Gentium #66).

Như thế, ám chỉ đến lời kinh về Mẹ Maria vào thế kỷ thứ 3, "Sub tuum praesidium" - "Chúng con chạy đến dưới sự che chở của Mẹ" - Công Ðồng thêm rằng đặc điểm này nổi bật lên ngay từ buổi đầu: "Từ những thời rất xa xưa, Ðức Nữ Trinh đã được tôn kính dưới tước hiệu Mẹ Thiên Chúa, và các tín hữu đã khẩn cầu ẩn náu dưới sự che chở của Ngài trong mọi cơn gian nan khốn khó" (Lumen Gentium #66).

Sự xác nhận này được khẳng định trong khoa ảnh thánh học và trong giáo huấn của của các giáo phụ kể từ thế kỷ thứ hai.

Tại Rôma, trong các hang toại đạo của Priscilla, người ta có thể chiêm ngưỡng ảnh vẽ đầu tiên về Ðức Mẹ và Chúa Hài Ðồng. Cùng thời với Priscilla, Thánh Giútstinô và Thánh Irênê nói về Ðức Maria như bà Evà mới mà bằng đức tin và sự vâng lời của mình đã đền bù lạļi sự không tin và bất vâng phục của người nữ đầu tiên.

Theo Giám mục Irênê thành Lyon, việc Adam được cứu chuộc nơi Ðức Kitô là chưa đủ, cho nên "việc Evà được phục hồi nơi Ðức Maria là điều đúng đắn và cần thiết" (Demonstratio Apostolica, 33). Bằng cách này, Thánh Irênê nhấn mạnh tầm quan trọng của phụ nữ trong công cuộc cứu độ và đặt nền tảng cho việc không thể tách rời giữa sự tôn sùng Ðức Maria và lòng tôn sùng Ðức Giêsu mà sẽ kéo dài qua các thế kỷ Kitô giáo.

Lòng tôn sùng Ðức Maria được biểu lộ trước tiên qua lời khẩn cầu Ngài như "Theotokos" (Mẹ Thiên Chúa), một tước hiệu đã được thẩm quyền của Công Ðồng Êphêsô khẳng định vào năm 431, sau vụ khủng hoảng dị giáo Nestôriô [chủ trương Ðức Maria chỉ là mẹ của một con người phàm tên Yêsu trong đó có hiển hiện thiên tính, chứ không phải là Mẹ Thiên Chúa].

Phản ứng chung như thế đối với lập trường mơ hồ và lung lay của Nestôriô, là người đi xa hơn nữa trong việc phủ nhận vai trò làm Mẹ Thiên Chúa của Ðức Maria, và việc hân hoan chấp thuận những quyết định của Công Ðồng Êphêsô, khẳng định lòng tôn sùng Ðức Trinh Nữ Rất Thánh bắt rễ sâu biết bao nơi người Kitô hữu.

"Từ Công Ðồng Êphêsô, Dân Thiên Chúa đã gia tăng lòng tôn kính Ðức Maria cách lạ lùng: họ sùng kính mến yêu, cầu khẩn và noi gương Ngài" (Lumen Gentium, #66). Sự gia tăng lòng tôn kính Ðức Maria đã được diễn tả một cách đặc biệt trong các lễ phụng vụ, trong đó "ngày của Ðức Maria Mẹ Thiên Chúa" có một tầm quan trọng đặc biệt kể từ đầu thế kỷ thứ 5, và ngày 15.8 tại Giêrusalem sau trở thành Lễ Ðức Mẹ Yên Giấc hay là Lễ Mông Triệu.

Do ảnh hưởng của [ngụy thư] Tiền phúc âm Giacôbê, Lễ Giáng Sinh, Lễ Ðức Mẹ Vô Nhiễm, và Lễ Ðức Mẹ Dâng Mình cũng được đưa vào, và đặc biệt đóng góp vào việc làm nổi bật vài khía cạnh quan trọng của mầu nhiệm Ðức Maria.

Chúng ta có thể nói một cách chắc chắn rằng, lòng tôn sùng Ðức Maria đã phát triển đến ngày nay trong sự liên tục diệu kỳ, lần lượt xen kẽ giữa những giai đoạn hưng thịnh với những giai đoạn chống đối mà thường có giá trị nuôi dưỡng sự canh tân lòng tôn sùng Ðức Maria hơn nữa.

Kể từ Công Ðồng Vaticanô II, lòng tôn sùng Ðức Maria xem ra đi đến việc phát triển một cách hài hoà với một sự hiểu biết thâm sâu hơn mầu nhiệm Giáo Hội. Ngoài ra, trong việc đối thoại với các nền văn hoá hiện đại, lòng tôn sùng Ðức Maria được bắt rễ vững chắc trong đức tin và cuộc sống đoàn dân lữ hành của Thiên Chúa trên mặt đất.

(L’Osservatore Romano, ấn bản Anh ngữ ngày 22.10.1997)