Bùi Văn Giải

Các bạn trẻ thân mến,

Có một hôm, tôi đến tham dự một tiệc vui của một người bạn trẻ vừa tốt nghiệp Ðại học, có gần 10 thanh niên tuổi gần 30. Trong bàn tiệc có một số chai bia. Các bạn trẻ mở bia chúc mừng. Mỗi người uống xong một chai và có người mở thêm chai khác mời anh bạn tân khoa. Nhưng người bạn đó, tuổi chừng 25, lịch sự từ chối. Các bạn của anh ta bảo rằng hôm nay là tiệc vui, uống thêm một chai nữa có gì đâu mà ngại. Anh tân khoa vui vẻ xin các bạn thông cảm cho: "Tôi chỉ dùng được một chai thôi, không thể hơn được." Mặc dầu, các bạn anh cố ép nhưng vẫn từ chối, xin thông cảm. Tôi cảm phục anh ta, còn trẻ tuổi mà có nghị lực, có chí tiết, làm chủ được bản thân, nói cách khác là biết tự chế.

Vậy tự chế là gì?

Con người yếu đuối, có nhiều dục vọng, dễ sống buông trôi, không biết cầm hãm lại sẽ đi vào con đường sa đoạ. Chống lại sự cám dỗ của dục vọng là biết tự chế, như thế có nghĩa là biết rèn luyện tính tình trong một nếp sống có kỷ cương, không hổ thẹn lương tâm để xứng đáng danh nghĩa "con người", không phải thiên thần mà cũng không phải quỷ sứ, trở thành một người trung tín, một kẻ ngay thẳng, có tinh thần giúp ích của người hiệp sĩ.

Nhưng làm thế nào để có một cuộc sống tự chế?

Nhà hiền triết Hy lạp Epictète (thế kỷ 1-2 B.C.) đã cho chúng ta một bài học thiết thực: "Muốn biết đi, hãy tập đi; muốn chạy giỏi, hãy tập chạy; muốn biết đọc, hãy đọc; muốn biết viết, hãy viết..." Nói tóm lại, nếu ai muốn tập thói quen làm một việc nào, hãy làm công việc ấy.

Như thế, trước hết, bạn phải có sự cương quyết tránh đi những thói quen xấu; bù vào đó, hãy tập cho có những đức tính như dũng khí, điềm đạm, dịu hiền, nghiêm túc, thận trọng... Bạn biết rằng uống rượu, hút thuốc không ích lợi gì mà còn có hại thì bạn cương quyết không "phá giới" khi có môi trường, hoàn cảnh cám dỗ như câu chuyện anh tân khoa có bản lĩnh biết tự chế mà tôi đã thuật lại lúc đầu.

Một người biết tự chế là không ăn quá độ, không uống quá độ, không ngủ quá độ, không dùng lời quá trớn. Coi chừng cái lười, cố gắng theo lời dạy của Richelieu: "Nghe nhiều nói ít, vì trời sinh ra ta có hai tai mà chỉ có một cái lưỡi. Ba hoa chích choè, bạ gì cũng nói, bạ đâu nói đó thì không xứng là một con người chính danh". Trong lãnh vực tình cảm không biết tự chế thì cũng vô cùng nguy hiểm, sẽ dẫn con người đến chỗ sa đoạ.

Muốn biết tự chế cần phải cố gắng tập thành những thói quen tốt. Buổi sáng thức dậy đúng giờ đã qui định. Tập thể dục 5, 10 phút để tạo được sự khoan khoái, thoải mái, giữ gìn được sức khoẻ. Sống có thứ tự, ngăn nắp không bừa bãi. Ðiềm tĩnh, vui tươi, không càu nhàu, kiên nhẫn trước những việc làm mình khó chịu.

Than phiền làm gì? Kể lể làm chi? Hãy dẹp đi những điều đó trong cuộc sống. Bạn hãy cố gắng phân biệt công việc theo giá trị riêng biệt của nó, biết xếp hạng thứ của công việc theo sự quan trọng, khẩn thiết của nó. Cũng nên để ra một số thời giờ yên tĩnh mà suy nghĩ. Nhờ thế, bạn mới có được tâm hồn nhẹ nhàng, trí tuệ minh mẫn, và tăng thêm nghị lực.

Ðúng vậy, tự chế giúp ta thành "người" đúng nghĩa. Chúng ta biết rằng trong mỗi cá nhân đều có mầm mống thú tính, hướng hoạt động con người không phải theo sự điều khiển của lý trí nhưng chỉ theo bản năng xác thịt. Nhờ biết tự chế mới có đức tự khiển, và nhờ đức tự khiển con người mới khác con vật.

Tự chế giúp cho con người sống có tính khí kiên cường, tránh được lối sống chiều theo dục vọng. Tự chế còn giúp cho con người loại bỏ những sự phán đoán vội vàng, hồ đồ để có thể suy nghĩ, nghiên cứu vấn đề mình phải quyết đoán, không hấp tấp mà biết cân nhắc phải trái, nhờ vậy tránh được những phán đoán sai lầm gây ra nhiều tai hoạ.

Ðể kết thúc đề tài "Tinh thần tự chế" này, xin gửi đến các bạn trẻ vài tư tưởng sau đây để các bạn suy nghĩ và thực hiện:

* Tôi làm chủ tôi cũng như làm chủ vũ trụ (Corneille)

* Chỉ có người anh dũng trên cuộc đời mình mới anh dũng trên người khác (Tissier)

* Không kiểm soát nổi mình là phương pháp tai hại nhất làm mất uy quyền của mình đối với kẻ khác (Hugles)

Hẹn gặp các bạn kỳ sau.