Trong cuộc triều yết chung ngày 17.09.97, Ðức Thánh Cha Gioan Phaolô II giải thích, tước hiệu "Mẹ Giáo Hội" phản ảnh niềm xác tín mãnh liệt của người Kitô hữu về Mẹ Maria không chỉ là Mẹ của Ðức Kitô, nhưng cũng là Mẹ của người tín hữu. Ðức Thánh Cha Phaolô VI đã công bố rõ ràng Ðức Maria là Mẹ Giáo Hội và mời gọi tín hữu vinh danh và kêu cầu đến Mẹ dưới tước hiệu này.

Sau khi công bố Ðức Maria như là "chi thể siêu quần", "mẫu mực", và "gương sáng" của Giáo Hội, Công đồng Vatican II xác nhận: "Giáo Hội Công Giáo, được Chúa Thánh Thần chỉ dạy, dâng lên Mẹ tình con thảo, như đối với một người Mẹ rất dấu yêu" (Lumen Gentium, 53).

Thật ra, bản văn của Công đồng không gọi Ðức Trinh Nữ Rất Thánh với tước hiệu "Mẹ Thiên Chúa" một cách rõ ràng, nhưng chắc chắn đã diễn tả ý này bằng cách lập lại một tuyên bố của Ðức Giáo Hoàng Bênêđíctô XIV vào năm 1748, tức là hơn hai thế kỷ trước.

Trong tài liệu này, vị tiền nhiệm đáng kính khi nói về tình con thảo của Giáo Hội đối với Ðức Maria như là người Mẹ rất đáng yêu, đã công bố gián tiếp Ngài là Mẹ Giáo Hội.

Tước hiệu này hiếm khi nào sử dụng trong quá khứ, nhưng gần đây trở thành phổ cập trong những tuyên bố của Giáo huấn Giáo Hội và trong việc tôn sùng của Kitô hữu. Trước hết, người tín hữu gọi Ðức Maria với tước hiệu "Mẹ Thiên Chúa", "Mẹ các tín hữu", "Mẹ chúng ta", là để nhấn mạnh mối quan hệ thiết thân của Mẹ với mỗi một người con.

Sau này, do chú trọng hơn về mầu nhiệm của Giáo Hội và mối quan hệ của Mẹ với Giáo Hội mà Ðức Trinh Nữ Rất Thánh thường được kêu cầu như là "Mẹ Giáo Hội".

Trước Công đồng Vatican II, cách diễn đạt này về Ðức Mẹ được tìm thấy trong Giáo huấn của Ðức Giáo Hoàng Lêô XIII, trong đó có khẳng định rằng Ðức Maria "thực là Mẹ Giáo Hội". Tước hiệu này sau đó được sử dụng nhiều lần trong giáo huấn của các Ðức Giáo Hoàng Gioan XXIII và Phaolô VI.

Mặc dầu tước hiệu "Mẹ Giáo Hội" chỉ mới quy cho Ðức Maria gần đây, tước hiệu này diễn tả mối quan hệ mẫu tử của Ðức Trinh Nữ Rất Thánh với Giáo Hội như đã thấy trong vài bản văn Tân Ước.

Từ lúc Truyền Tin, Ðức Maria được mời gọi hợp lòng với Vương quốc cứu độ sẽ đến và được diễn ra bằng việc hình thành Giáo Hội.

Tại Tiệc cưới Cana, khi Ðức Maria yêu cầu Con mình là Ðức Giêsu tỏ lộ quyền năng cứu thế, Mẹ đã đóng góp căn bản vào việc cắm chặt niềm tin trong cộng đoàn môn đệ tiên khởi. Và Mẹ đã hợp tác trong việc khai mào Nước Thiên Chúa mà "mầm mống" và "khai nguyên" ở trong Giáo Hội (Lumen Gentium, 5).

Trên đồi Canvê, Ðức Maria kết hợp chính mình với sự hy sinh của người Con Giêsu và góp phần vào công cuộc cứu độ.

Khi nói với Ðức Mẹ những lời: "Này Bà, đây là con Bà", Chúa Giêsu chịu đóng đinh đã công bố tình mẫu tử của Mẹ không chỉ với Thánh Gioan nhưng còn với mỗi môn đệ. Chính Thánh sử Gioan khi nói rằng Chúa Giêsu phải chết "để qui tụ làm một những con cái của Thiên Chúa đang tản mác khắp nơi" (Jn 11:52), ngài cho thấy sự chào đời của Giáo Hội là hoa quả hiến lễ cứu độ kết hợp với Ðức Maria trong tình mẫu tử.

Thánh sử Luca đề cập đến sự hiện diện của Mẹ Chúa Giêsu trong Cộng đồng Giêrusalem tiên khởi (Cv 1:14). Qua đó, thánh sử nhấn mạnh vai trò hiền mẫu của Ðức Maria trong Giáo Hội sơ sinh, so sánh vai trò của Mẹ trong Giáo Hội với vai trò của Mẹ trong việc sinh hạ Ðấng Cứu Thế. Chiều kích mẫu tử như thế trở nên yếu tố căn bản trong mối quan hệ của Mẹ Maria với đoàn dân mới được cứu độ.

Tiếp theo Thánh Kinh, giáo huấn của các giáo phụ nhìn nhận mẫu tính của Ðức Maria trong công trình của Chúa Kitô và như thế cả trong công trình của Giáo Hội, mặc dầu bằng những lời lẽ không phải lúc nào cũng rõ ràng.

Theo Thánh Irênê, Ðức Maria "trở nên một nguyên nhân ơn cứu độ cho toàn thể nhân loại" và cung lòng trinh khiết của Mẹ "tái sinh loài người trong Thiên Chúa". Thánh Ambrôsiô cũng lập lại: "Một Trinh Nữ sinh ra ơn cứu độ cho thế giới, thì Trinh Nữ đó cũng đem lại sự sống cho mọi vật". Và các giáo phụ khác cũng gọi Ðức Maria là "Mẹ ơn cứu độ".

Vào thời Trung Cổ, Thánh Ansenmô đã nói về Mẹ như thế này: "Mẹ là mẹ của sự công chính hoá và mẹ của người được công chính, mẹ của sự hoà giải và của người được giải hoà, mẹ của ơn cứu độ và của những người được cứu rỗi". Trong khi đó, các tác giả khác quy về Mẹ các tước hiệu "Mẹ ân sủng" và "Mẹ sự sống".

Tước hiệu "Mẹ của Giáo Hội" như thế phản ảnh niềm xác tín mãnh liệt của người Kitô hữu về Ðức Maria không chỉ là Mẹ của Chúa Kitô, nhưng cũng là Mẹ của người tín hữu. Ðược nhìn nhận như là mẹ của ơn cứu độ, của sự sống, của ân sủng, của người được cứu rỗi, và của người sống, Ðức Maria như thế được công bố đúng là "Mẹ của Giáo Hội".

Ðức Giáo Hoàng Phaolô VI ắt hẳn đã muốn chính Công Ðồng Vatican II công bố: "Ðức Maria là Mẹ của Giáo Hội, nghĩa là Mẹ của toàn Dân Chúa, của người tín hữu và những người mục tử". Ðức Thánh Cha Phaolô VI đã làm điều này trong bài diễn văn đọc cuối phiên họp thứ 3 của Công Ðồng vào ngày 21.11.1964 và ngài cũng "mời gọi mọi Kitô hữu vinh danh và kêu cầu đến Mẹ dưới tước hiệu này".

Như thế, vị tiền nhiệm đáng kính của Ta đã phát biểu rõ ràng giáo huấn chứa đựng trong Chương 8 của Hiến chế Tín lý về Giáo Hội (Lumen Gentium) và ngài hy vọng rằng tước hiệu "Maria, Mẹ Giáo Hội" sẽ có một vị trí quan trọng trong phụng vụ và việc tôn sùng của người Kitô hữu.