Hồi 4 giờ sáng ngày thứ Sáu 23.0 7.1999, giữa lúc cảnh vật còn yên tĩnh trong sương mai, thì chuông điệân thoại reo. Một người bạn từ Montréal, Canada, gọi sang:

- Cha Trần Tử Nhãn vừa thở hơi cuối cùng tại nhà Hưu Dưỡng Ma Maison Saint-Joseph.

Bảy giờ sáng Montréal, Canada, tức là bốn giờ sáng tại California bên Hoa Kỳ.

Tin nầy không mấy ngạc nhiên đối với chúng tôi. Ðã mấy tuần rồi, các y tá tại bệnh viện Montréùal đình công. Cha Trần Tử Nhãn phải đưa trở về lại nhà Hưu Dưỡng. Bệnh tình của ngài từ đó ngày càng thêm trầm trọng. Ngài chỉ còn nằm yên một chỗ, lúc tỉnh lúc mê.

Vừa được tin ngài qua đời, chúng tôi vội vàng chuẩn bị lên đường sang Montréal. Chiều Chúa nhựt 25, sau khi công việc mục vụ cuối tuần cho phép, chúng tôi - gồm có Cha Giám Phụ Tỉnh Nguyễn Ðức Mầu, Thầy Edmond Võ Thanh Hà, Cha Ngô văn Ðàøo, Cha Vũ Minh Nghiễm - đáp máy bay sang Canada. Sau trên 5 tiếng, chúng tôi đổi chuyến bay tại Phi trường quốc tế Newark. Ðến 10 giờ sáng (giờ Canada), máy bay đáp xuống phi trường Montréal.

Anh chị Phi & Tuyết ra đón chúng tôi tại sân bay. Anh chị là con tinh thần của cha Trần Tử Nhãn, đã từ Los Angeles đến Montréal cả tuần trước đó, khi mà ngài, tuy bệnh tình đã đến giai đoạn chót, nhưng chưa đến nỗi hôn mê. Anh chị đem chúng tôi về nhà một người quen, cựu đệ tử DCCT Việt Nam. Từ đó chúng tôi liên lạc với nhà Dòng Chúa Cứu Thế St. Alphonse ở Crémazie, và được các ngài hoan hỉ mời về trọ tại nhà Dòng.

Tại đây, chúng tôi được gặp lại cha Louis Roy, và cha Denis Paquette, là hai vị thừa sai lão thành đã hy sinh cuộc đời cho dân tộc Việt Nam mấy chục năm trường. Cha Denis Paquette năm nay đã ngoài 86 tuổi. Tuy hèn yếu, nhưng còn đi đứng được, và còn nói tiếng Việt Nam rất rõ ràng. Phần trí nhớ thì đã sút kém đi nhiều. Vừa gặp cha Emmanuel Ðào ở lầu 2, lên lầu 3 gặp cha Ðào lại, ngài hỏi: "Ông là ai?"

Còn cha Louis Roy, năm nay đã 98 tuổi, thì nằm một chỗ, tại Bệnh xá của nhà Dòng, khi tỉnh khi mê. Khi ngài tỉnh, cô y tá cho phép chúng tôi tới thăm. Ngài còn nhận diện được chúng tôi, và nói năng được ít nhiều. Ðứng bên cạnh vị đại ân nhân của dân Việt Nam, chúng tôi ai cũng ngậm ngùi thương mến, nước mắt như muốn tuôn trào.

Nhà quàn Centre Funéraire Côte-des-Neiges, nơi quàn xác cha Trần Tử Nhãn cách nhà Dòng độ nửa tiếng lái xe. Hai giờ 30 chiều, nhà quàn mở cửa. Chúng tôi được anh chị Tuyết & Phi chở đến viếng xác. Nhà quàn rất lịch sự, phải nói là sang trọng. Ðến nơi chúng tôi thấy đã có một số đồng bào tụ tập tại đó rồi.

Chúng tôi gặp được nhiều người quen thân đến đây trước chúng tôi. Tình nghĩa các con cái Chúa thật hết sức quí hóa, đậm đà và tốt đẹp. Càng về chiều, đồng bào tới càng đông, chật cả nhà quàn rộng lớn. Họ có những nghi thức sốt sắng và cảm động mà chúng tôi không thấy, hay chưa thấy, tại Hoa Kỳ, như Dâng Ðèn, Dâng Nến, Dâng Bông... trước di ảnh của người quá cố.

Sau giờ cầu kinh của Cộng Ðồng Công Giáo Montréal, chúng tôi giới thiệu cha Bề trên Phụ Tỉnh DCCT Việt Nam hải ngoại, linh mục Nguyễn Ðức Mầu, ra cám ơn mối thịnh tình của bà con đối với người anh em quá cố của Dòng chúng tôi. Cha Trần Tử Nhãn là người đầu tiên đã qui tụ giáo dân Việt Nam tỵ nạn tại Canada đến cầu nguyện và dâng Thánh Lễ tại Ðại Chủng viện Montréal. Chúa đã trao phó cho ngài sứ vụ tiên tri, mở đường cho việc thành lập Cộng Ðồng Công Giáo Việt Nam tại Montréal ngày nay.

Ngày thứ Ba, 27-7, nhà quàn cũng mở cửa từ 2 đến 9 giờ chiều, và cũng có đông đảo đồng bào đến kính viếng như hôm qua.

Sáng thứ Tư, 28-7, linh cửu được di chuyển từ nhà quàn đến nhà thờ Các Thánh Tử Ðạo Việt Nam tại số 1420 Bélanger Est, Montréal. Từ 9 đến 10 giờ linh cửu được mở ra cho đồng bào tiếp tục đến kính viếng. Trong số những người hiệnm diện sáng hôm đó, chúng tôi nhận thấy có những người đến từ miền rất xa xôi, có những người tận bên Pháp sang.

Ðến 10 giờ, linh cữu được đóng nắp lại và Thánh lễ An Táng bắt đầu. Các linh mục trong vùng đều về dự lễ đông đủ. Trước đó chúng tôi được tin là Ðức Giám mục hoặc vị đại diện của ngài đến chủ lễ. Nhưng đến giây phút chót, các ngài bận công việc làm sao đo, không đến được. Cha Quản nhiệm nhà thờ là Giuse-Lựu Nguyễn Văn Mai có nhã ý mời cha Bề trên Phụ tỉnh Nguyễn Văn Mầu làm chủ tế, cha Vũ Minh Nghiễm làm nghi thức tiễn đưa.

Trong số các cha đồng tế hôm đó có các cha thừa sai DCCT thuộc tỉnh Ste Anne, xưa kia đã hy sinh cuộc đời cho dân Việt Nam, như cha Jean Marie Labonté, cha Michel Laliberté, cha Laurent Proulx... Các cha thừa sai Việt Nam khác cũng rất muốn đến, nhưng phải ở nhà thông công thôi, vì bệnh tình không cho phép.

Về phía giáo dân, chúng tôi ước lượng có từ 500 đến 600 người tham dự. Nhà thờ chật ních. Bà con phải đứng vòng trong vòng ngoài.

Sau Thánh Lễ, linh cửu được di chuyển đến Nghĩa trang Notre Dame des Neiges. Khi đến nghĩa trang, chúng tôi chỉ thấy thưa thớt có mấy người. Hỏi ra thì mới biết việc an táng tại Canada không giống như bên Hoa Ky.

Bên Hoa Kỳ, đoàn xe tang được cảnh sát hướng dẫn tiến lên ưu tiên. Ðèn xanh, đèn đỏ tại các ngã ba ngã tư đường thành phố, kể như không có. Bên Canada thì xe tang cũng như các xe khác, phải tuân giữ luật giao thông công cộng như thường lệ. Sau Thánh Lễ tại nhà thờ, ai muốn tiễn đưa ra nghĩa trang thì tự liệu lấy mà đi. Có những người đến nghĩa trang quá sớm - như trường hợp chúng tôi hôm đó. Có những người khác lại đến trễ quá, sau khi mọi sự đã xong xuôi. Một số người chúng tôi hẹn gặp tại nghĩa trang để nói chuyện nhiều hơn. Ðến nơi, chúng tôi tìm đâu cũng không thấy. Thì ra họ đã lạc đường!

Trời Montréal mấy ngày trước đó rất nóng nực, oi bức. Nhưng ngày lễ An Táng hôm ấy, khí trời bỗng trở nên dịu mát, hiền hòa. Rõ ràng như lời cha ông chúng ta thường nói: "Trời cũng chiều người".

Nhờ ơn Chúa giúp qua tay các quý vị thân tín bà con, bạn hữu, cuộc lễ An Táng cha F.X. Trần Tử Nhãn đã diễn tiến thật chu đáo và tốt đẹp từ đầu đến cuối. Chúng tôi xin muôn đời ghi ơn đoàn con Chúa tại Montréal đã tận tình, tận lực suốt mấy ngày liền, lo cho cuộc lễ An Táng người anh em chúng tôi được hoàn hảo. Xin Chúa trả công bội hậu cho tất cả bà con cô bác.

* *

Sau Thánh Lễ An Táng chúng tôi còn ở lại Montréal mấy ngày nữa để đi cám ơn các vị đã thi ân cho chúng tôi trong việc an táng cha Trần Tử Nhãn, như cha Quản nhiệm Cộng Ðồng Công Giáo Montréal Nguyễn Văn Mai, ông Nguyễn Công, các Dì Phước phục vụ tại nhà hưu dưỡng Ma Maison Saint-Joseph...

Trước khi lên đường trở về Hoa Kỳ, chúng tôi cũng dành thời giờ đi thăm các chị Dòng Kín Việt Nam tại Nữ Tu Viện Dòng Chúa Cứu Thế (Rédemptoristine) Ste. Thérèse, cách xa trung tâm thành phố Montréal độ 45 phút lái xe.

Sáng thứ Bảy, 31-7-99, chúng tôi lên đường trở về Hoa Kỳ, trong lòng vừa buồn vừa vui. Buồn vì từ nay chúng tôi không còn được trông thấy người anh em thân yêu của chúng tôi là cha Trần Tử Nhãn nữa. Vui vì sự ra đi của ngài trong viên mãn đã khơi dậy nơi đoàn dân Chúa xa gần bao nhiêu là tình tương thân tương ái, bao nhiêu lòng xả kỷ hy sinh, nhất là một niềm hy vọng thật mãnh liệt vào cuộc sống muôn đời trong mùa xuân vĩnh cửu mai sau.