"Giáo hội Công Giáo tại Âu Châu phải tìm ra các cách thế mới để loan báo Tin Mừng cho mọi người, đặc biệt là những người đã đánh mất niềm hy vọng." Ðây là lời của Ðức Thánh Cha Gioan Phaolô II trong Thánh Lễ bế mạc Thượng Hội Ðồng Giám Mục Châu Âu lần 2 tại Ðền Thờ Thánh Phêrô hôm 23.10.1999. Ngài tái xác định: "Nguồn hy vọng cho Âu Châu và toàn thế giới là Ðức Kitô, Ngôi Lời mặc xác phàm, Ðấng trung gian duy nhất giữa Thiên Chúa và loài người."

Trong 23 ngày hội họp và thảo luận từ ngày 1 đến ngày 23.10.1999 với chủ đề "Chúa Giêsu Kitô Sống Ðộng Trong Giáo Hội, Nguồn Mạch Của Hy Vọng Cho Âu Châu", các giám mục tham dự Thượng Hội đồng đã đánh giá tình hình Giáo hội tại Âu Châu bao gồm sinh hoạt nội bộ, quan hệ với các Giáo hội Kitô và tôn giáo khác, và khả năng đóng góp để giải quyết những vấn đề chính trị, xã hội và kinh tế. Trong suốt thời gian khoá họp, các vị giám mục đã nhiều lần mô tả Châu Âu như là một lục địa của những người dân có một mức sống vật chất thật cao nhưng đồng thời nói chung cũng đã đánh mất niềm hy vọng và niềm tin Kitô giáo.

Theo lời Ðức Thánh Cha Gioan Phaolô II, công việc và những kết luận của Thượng Hội đồng là làm cho khuôn mặt của Ðức Kitô trở nên hữu hình hơn bằng sự công bố rõ ràng sứ điệp và chứng tá mỗi người về các giá trị Tin Mừng này qua việc bác ái. Trong buổi đọc kinh Truyền Tin hôm 24.10.1999, Ðức Thánh Cha lặp lại: "Châu ÂÂu đang khát khao hy vọng. Chính vì lý do này mà họ cần Ðức Kitô."

Trong Sứ điệp gửi cho Cộng đồng Dân Chúa tại Châu Âu hôm 22.10.1999, các giám mục tham dự Khoá họp lên tiếng như sau: "Chúng tôi biết chắc chúng tôi không lừa dối anh chị em khi chúng tôi nói rằng có thể có niềm hy vọng ngày hôm nay và cho tất cả mọi người." Theo các ngài, niềm hy vọng đến từ niềm tin vào Ðức Giêsu Kitô là Ðấng đã không bao giờ bỏ rơi các môn đệ của Ngài tại cựu lục địa Châu Âu và sẽ không bao giờ bỏ rơi họ. Ðề cập đến sự hận thù chủng tộc, ác cảm đối với người tị nạn và các vi phạm nhân quyền hiện vẫn còn đang vi phạm tại Châu Âu, các giám mục nhìn nhận rằng: "Tất cả chúng ta đang đối diện với những tình hình bi thảm và xung đột. Ðây là những biểu hiện của sự dữ và những ai đi theo nó." Nhưng theo các ngài, vẫn có những dấu chỉ hy vọng và có thể được tìm thấy qua những phong trào đang phấn đấu hoạt động cho sự hoà giải, nền dân chủ được lan rộng khắp lục địa, và những nỗ lực thống nhất các quốc gia tại Châu Âu. Cho dù tại Âu Châu có sự lãnh đạm ngày càng tăng đối với tôn giáo và các giá trị tôn giáo, cũng như chủ nghĩa thế tục đang đầu độc một số lớn Kitô hữu, các nghị phụ vẫn không ngừng hy vọng và càng khiêm tốn để tin tưởng vào quyền năng hoán cải của Thiên Chúa mà thôi.

Trong khi nhìn nhận sự phát triển của các phong trào và cộng đoàn Kitô hữu mới như một dấu chỉ sống động của niềm hy vọng và nguồn hứng khởi cho việc canh tân niềm tin tại Âu Châu, trong suốt khoá họp của Thượng Hội đồng và trong Sứ điệp chung cục, các giám mục cũng lên tiếng cảnh giác về việc các phong trào này có thể gây xáo trộn cho sinh hoạt giáo xứ nếu không có cộng tác chặt chẽ với các linh mục và giám mục.

Ðề tài về sự suy yếu của đời sống gia đình tại Châu Âu cũng được nhiều vị giám mục bàn đến trong các bài diễn văn và đề nghị với Ðức Thánh Cha nên chú tâm đến vấn đề này khi soạn thảo Tông huấn Hậu Thượng Hội đồng mà sẽ được công bố vào năm 2000. Các ngài cũng kêu gọi người Công Giáo phải tranh đấu chống lại sự nhìn nhận về mặt pháp luật "hôn nhân" của các cặp đồng tính và của những cặp nam nữ chung sống ngoài hôn nhân. Ngoài ra, các đề nghị gửi cho Ðức Thánh Cha còn bao gồm việc kêu gọi tiến trình giáo dục Kitô hữu suốt đời, đẩy mạnh sinh hoạt giáo xứ, và canh tân phụng vụ để giáo dân có thể cảm nghiệm thêm sự yên lặng và mầu nhiệm của việc phụng thờ.

Sứ điệp của Thượng Hội đồng cũng chỉ ra những tiến bộ trong cuộc đối thoại đại kết như là một dấu chỉ hy vọng về sự hiệp nhất của Kitô hữu. Ngoài ra, việc đối thoại với các tôn giáo khác, nhất là với Do Thái giáo, cũng được các giám mục mời gọi cổ võ. Tuy nhiên, riêng về việc đối thoại với cộng đồng Hồi giáo mà con số hiện đang gia tăng nhanh chóng tại Âu Châu theo làn sóng người tị nạn và di dân, một số vị giám mục khác cho rằng cần phải có thái độ cẩn thận trong vấn đề này. Chẳng hạn Ðức Cha Bernardini của Tổng Giáo phận Smyrn ở nước Thổ Nhĩ Kỳ là nơi 99% dân số theo Hồi giáo, đã lặp lại tại Thượng Hội đồng lời tuyên bố của một lãnh đạo Hồi giáo: "Nhờ vào những luật lệ dân chủ của các ngài, chúng tôi sẽ xâm lăng các ngài. Nhờ vào những luật lệ tôn giáo của chúng tôi, chúng tôi sẽ thống trị các ngài".

Việc thiếu linh mục tại Âu Châu cũng được các giám mục đề cập với sự khẳng định về tính cách độc thân linh mục đồng thời cảm ơn và khuyến khích các linh mục tiếp tục sứ mạng Thiên Chúa giao phó.

Trong số những đề nghị trong khoá họp được chú ý đến nhiều và được nhiều nghị phụ tán thành là đề nghị của Ðức Tổng Giám mục John Foley, Chủ tịch Hội đồng Giáo Hoàng về Truyền thông Xã hội, về việc thiết lập một Ðài Truyền hình Công Giáo Âu Châu. Theo Ðức Cha Crispian Hollis, Giám mục Giáo phận Portsmouth ở Anh và là vị chịu trách nhiệm Ủy ban Truyền thông Xã hội của Hội đồng Giám mục Âu Châu, Giáo Hội Công Giáo đang đứng trước thách đố của một nền văn hoá đang bị khống chế bởi các phương tiện truyền thông đại chúng muốn cho dân chúng xa rời đời sống đức tin và xuyên tạc Giáo Hội; vì thế Giáo Hội phải tận dụng phương tiện truyền thông để tái rao giảng Tin Mừng. Ðức Cha Bellino Ghirard của Giáo phận Rodez ở Pháp cũng đồng ý về việc hình thành một Ðài Truyền Hình Công Giáo Châu Âu (Eurovision) để góp phần xây dựng một Châu Âu mới trong việc duy trì và tôn trọng các giá trị cao quý của Kitô giáo.

Ðức Hồng y Godfried Danneels của Tổng Giáo phận Mechelen-Brussels ở Bỉ cho rằng thành công của Phúc Âm hoá tại Châu Âu và khắp thế giới cuối cùng ra tùy thuộc vào ba yếu tố này: chứng tá đức tin của mỗi người Công Giáo trong đời sống hằng ngày; rao giảng sứ điệp vui mừng và hy vọng vào Ðức Kitô; và trả lời thoả đáng nhiều vấn đề đang đặt ra cho con người thời đại ngày hôm nay về Giáo Hội.

Tưởng cũng nên nhắc lại rằng, khoá họp khoáng đại của Thượng Hội đồng Giám mục Âu Châu được triệu tập từ ngày 1 đến 23.10.1999 là khoá khoáng đại thứ hai của Châu Âu sau khoá thứ nhất được triệu tập vào năm 1991 để nghiên cứu về tình hình lục địa này sau khi chế độ cộng sản Trung và Ðông Âu sụp đổ. Cuối cùng, Khoá họp Thượng Hội đồng Giám mục Âu Châu lần 2 này là khoá họp chót về các châu do Ðức Thánh Cha triệu tập để chuẩn bị Năm Toàn Xá 2000 và đề ra các phương thức rao truyền Tin Mừng, tiếp theo sau các khoá cho Châu Phi (từ ngày 10.04 đến 08.05.1999), Châu Mỹ (từ ngày 16.11 đến 12.12.1997), Châu Á (từ ngày 18.04 đến 14.05.1998) và Châu Ðại Dương (từ ngày 22.11 đến 12.12.1998).