NOEL CUỐI THẾ KỶ 20

Lại một mùa Nô-en đến... Cứ mỗi lần Nô-en về là không biết bao kỷ niệm của một đời người Công Giáo cao niên hiển hiện lên trong trí nhớ. Bởi vì Lễ Nô-en là một lễ trọng đại trong Giáo Hội mà chắc chắn ít ai là người Công Giáo đã không "dọn lòng" để tham dự, ngoại trừ trường hợp đặc biệt bất khả kháng.

Ðối với tôi, đã xấp xỉ cái tuổi "thất thập cổ lai hy" (70), nhìn lại thời gian quá khứ không sao quên được những lễ "Sinh nhật" thiếu thời ở quê tôi. Thuở đó, vào thập niên 30-40, trời mùa Ðông lạnh lắm, có mưa phùn, tôi mới được 9, 10 tuổi, trong đêm khuya theo cha mẹ và các anh chị đến nhà thờ giáo xứ dự lễ. Mặc dầu là một giáo xứ ở miền quên nghèo khổ nhưng cứ đến lễ "Sinh nhật" là có vẻ rộn rịp lên.

Rồi khi vào chủng viện tôi bắt đầu quen thuộc với danh từ "Nô-en". Tôi khó quên những năm mừng Lễ Nô-en ở Tiểu chủng viện An Ninh, Cửa Tùng, Quảng Trị. Cứ đến Mùa Vọng là chúng tôi tập các bài thánh ca, tập văn nghệ, làm lồng đèn,... Và chính đêm 24.12 trước khi vào dự Thánh Lễ Nửa đêm, chúng tôi chia làm hai nhóm đứng hai dãy lầu đối diện cách một sân chơi vài chục thước hát lên những bài thánh ca trầm bổng. Tiếng hát vang lên trong đêm khuya yên lặng tràn đầy linh thiêng.

Và vào niên khoá 1949-1950 vì Chiến tranh Pháp-Việt Minh bùng nổ ác liệt, chúng tôi được đưa vào học ở trường Thiên Hựu (Providence), một trường Trung học Công Giáo nổi tiếng ở Huế. Tôi đã hưởng được mấy Nô-en ở đất Kinh kỳ. Nơi đây có đèn điện, có "máng cỏ tân thời", có "đèn ngôi sao lạ" sáng tỏ... Và từ đó, sau ngày rời trường, trong cuộc đời lăn lộn với nghề nghiệp, tôi đã dự không biết bao nhiêu lễ Nô-en khác khi ở thành phố, lúc ở thôn quê...

Biến cố 1975 đến, đau thương ngập tràn miền Nam. Tôi đi "tù cải tạo". Và Lễ Nô-en trong tù chỉ nhìn nhau, bắt tay nhau, nhắc nhở nhau. Tôi nhớ Nô-en 1975 lúc tôi ở trong Trại tù Phú Túc (Quảng Nam), được một người bạn Hướng đạo ở ngoài gửi vào một ít Bánh Thánh. Tôi đã trở thành một Thừa tác viên Thánh Thể, âm thầm trao Mình Thánh Chúa cho một số bạn tù Công Giáo. Tôi thấy nước mắt của người nhận Bánh Hằng Sống trào ra. Chúng tôi cảm động cảm thông nhau, nối được một mối thân tình thiêng liêng thắm thiết...

Ðặc biệt đêm Nô-en 1979 ở Trại biệt giam tập thể có 140 người ở ba căn nhà tại Khu rừng Ðồng Mô (Quảng Nam), thời gian Trung Cộng đem quân gây chiến ở biên giới miền Bắc. Cộng sản gọi Trại biệt giam này là nơi giam giữ bọn "ngụy quân, ngụy quyền". Chính đêm Nô-en 24.12, linh mục nhạc sĩ Phạm Minh Công cùng với số anh em Công Giáo trong nhà số 3 đã tổ chức mừng Nô-en bằng những bản thánh ca vang lên giữa rừng sâu nghe linh thiêng rung động tâm hồn. Tiếc là tôi không được diễm phúc tham dự vì căn nhà của nhóm tôi cách xa các bạn ấy khoảng 20 mét mà có đến hai hàng rào kẽm gai. Và sáu tháng sau khi Trại biệt giam được chuyển đến một nơi khác, một tù viên muốn lập công đã báo cáo việc tổ chức Nô-en năm trước khiến linh mục Phạm Minh Công phải vào "phòng biệt giam cá nhân" ròng rã một năm trời.

Năm 1988, sau 13 năm ở tù, tôi được thả ra và năêm Nô-en năm đó, lần đầu tiên tôi được mừng Lễ Chúa Giáng Sinh "trong lòng đất nước xã hội chủ nghĩa". Mặc dầu xứ đạo tôi ở thành phố nhưng Lễ Ðêm không được tổ chức, không một nhà nào dám treo một chiếc lồng đèn ú chứ chưa nói gì đến đèn ngôi sao... Vào những năm sau thì có phần cởi mở hơn nhưng vẫn chưa có Thánh lễ nửa đêm.

Năm 1993, đành bỏ quê hương ra đi đến định cư xứ người. Ðến đất Mỹ chưa đầy một tháng thì Lễ Nô-en. Tôi đã đi Lễ Nửa đêm và cảm thấy xa lạ... Năm Lễ Nô-en qua đi ở nơi đất khách mà tôi nhận làm quê hương thứ hai đã làm cho tôi quen dần cùng tìm được một niềm an ủi mặc dầu tôi cảm thấy có một cái gì đó trong việc vui mừng lễ có tính cách của một xã hội văn minh vật chất thực dụng.

Năm nay, một Lễ Nô-en cuối thế kỷ 20 sắp đến. Người viết bài này nhớ lại những Nô-en trong đời người để nói lên một số ý nghĩa về tầm mức quan trọng có tính cách đặc biệt của Lễ Nô-en năm 1999.

Như chúng ta biết, trong Lễ Nửa đêm 24.12.1999, Ðức Thánh Cha Gioan Phaolô II sẽ chính thức cử hành nghi thức mở Cửa Năm Thánh tại Ðền thờ Thánh Phêrô ở Vatican. Và hôm sau, 25.12.1999, chính ngày Lễ Giáng Sinh, cũng có lễ nghi mở Cửa Năm Thánh ở các Ðền thờ khác ở Rôma cũng như ở Thánh Ðịa và các nơi trên thế giới để Giáo Hội hoàn vũ mừng Năm Thánh 2000 kỷ niệm biến cố Ðức Kitô, Ngôi Hai Thiên Chúa, đã xuống thế cứu độ nhân loại cách đây khoảng 2000 năm.

Bởi đó Lễ Nô-en năm nay 1999 đến với người Kitô hữu đòi hỏi nhiều suy nghĩ để không những mừng Ðại Năm Thánh 2000 mà còn để chuẩn bị tâm hồn cho một cuộc sống xứng đáng danh nghĩa con cái Chúa mà bước vào Ngàn Năm Thứ Ba.

Cuối tháng 12 năm nay, thế kỷ 20 chấm dứt. Bao nhiêu buồn vui đã xảy ra cho nhân loại. Dĩ nhiên, không có biết bao lỗi lầm, tội ác do cá nhân cũng như tập thể gây ra trong hai ngàn năm qua. Người theo Chúa cũng không tránh khỏi. Do vậy, cá nhân cũng như tập thể hãy nhìn lại quá khứ mà hối cải, nhìn nhận những sai lầm để rồi tìm những phương thức canh tân hữu hiệu.

Mừng Lễ Nô-en cuối thế kỷ 20 với khát vọng đổi mới, chúng ta hãy đổi mới băèng cách xoá đi "tham, sân, si" và sống không ích kỷ với nhận thức rằng cá nhân là một phần tử trong xã hội có bổn phận làm cho xã hội bớt đi tội ác để có một xã hội tốt đẹp hơn.

Mừng Lễ Nô-en cuối thế kỷ 20 là để đi vào Năm Thánh 2000 với tâm hồn hoà giải: Hoà giải với Chúa, với đồng loại và với vũ trụ. Trong quan hệ người với người, có biết bao vấn đề cần phải hoà giải. Nhưng hoà giải ở đây không có nghĩa là nhượng bộ luôn cả chân lý mà là tương nhượng trong những vấn đề hoà giải được.

Mừng Lễ Nô-en cuối thế kỷ 20 là chuẩn bị bước vào Ngàn Năm Mới, một ngàn năm chắc chắn có nhiều thách đố cho nhân loại mà thời gian gần nhất là bước vào năm 2000, một năm mà Tông thư Tertio Millennio Adveniente ("Tiến Tới Ngàn Năm Thứ Ba") của Ðức Thánh Cha Gioan Phaolô II đã kêu gọi dành đặc biệt kính Chúa, phát huy niềm tin vào Chúa quan phòng, sống thực hiện tinh thần bác ái, sống công bằng,... Có thế, loài người mới hy vọng có một sự an vui hạnh phúc nơi trần thế ở thế kỷ 21.

Mừng Lễ Nô-en cuối thế kỷ 20, người Kitô hữu ý thức rằng tôn giáo cần cho hạnh phúc con người. Nói như văn hào Chateaubriand của Pháp: "Hạnh phúc thay những người có tín ngưỡng. Họ mỉm cười để rồi mỉm cười mãi mãi. Họ không có thể khóc, nếu nghĩ rằng một ngày kia họ sẽ tới nơi không phải khóc nữa."

Chúng ta tin có Chúa Cha là vì chúng ta đã được Ðức Kitô làm trung gian và Ngài đã thiết lập Giáo Hội của Ngài để tiếp tục ban phát ân sủng. Vì thế, chúng ta tin tưởng vào Ðức Kitô thì không thể nào mà không hiệp thông cùng Giáo Hội của Ngài. Từng Kitô hữu liên kết với nhau, từng Giáo hội địa phương liên kết với nhau và tất cả liên kết với Giáo Hội hoàn vũ mà Ðức Kitô, Ðấng đã sinh ra trong hang lừa máng cỏ, là Ðầu của Giáo Hội. Tất cả Kitô hữu đồng hành với Giáo Hội là để phục vụ con người vì Giáo Hội của Ðức Kitô ở trần thế được khai sinh nhằm mục đích phục vụ cho hạnh phúc của con người.

Trước khi chấm dứt bài viết về "Nô-en Cuối Thế Kỷ 20", tôi xin gửi đến các bạn trẻ độc giả của Nguyệt San Ðức Mẹ Hằng Cứu Giúp lời chào tạm biệt. Trang Tuổi Trẻ hàng tháng kể từ tháng Giêng năm 2000 sẽ được viết bằng tiếng Anh. Chúc các bạn mừng Lễ Nô-en cuối thế kỷ 20 với tâm hồn thánh thiện và chuẩn bị hành trang tốt đẹp để đi vào cuộc sống mới của Ðại Năm Thánh 2000.

Portland-Ðầu Mùa Vọng 1999