Cứ mỗi độ Thu qua Ðông về, tôi lại được nghe, được cảm những âm vang Giáng sinh từ những bài Thánh Ca vang vông hoà tiếng chuông đêm trong không gian lạnh giá. Người ta vẫn nói rằng có một bài hát như nửa đời nửa đạo nhưng lại có âm hưởng sâu xa và đi vào lòng người như một tín hiệu đưa niềm vui Giáng sinh về cho đời, đó là Bài Thánh Ca Buồn. Nó thật đời, vì chẳng phải một bài Thánh ca. Nhưng lại có chút đạo vì người ta hát nó trong bầu khí của một mùa Ân Thánh - mùa Giáng sinh. Có Chúa trên cao, nhưng cũng có lòng người dưới thế.

Có lần anh bạn của tôi đã thắc mắc một câu hỏi ngây ngô : "Dường như tác giả đã đặt lộn tựa đề cho khúc nhạc chăng, tại sao lại có bài ca buồn trong đêm vui huyền nhiệm ấy"?

Tôi cũng ra oai đáp lại như thể mình là người am hiểu: "Tác giả đặt lộn tựa đề cho bài hát, hay tại vì cậu hát bài ca sai mùa?" Rồi cả hai cùng phá lên cười vì được dịp cho nhau những triết lý quèn của tuổi mới lớn. Ai cũng cảm thấy hãnh diện về thắc mắc và trả lời của riêng mình. Nhưng trong cái ngộ nghĩnh đó lại trong nhau những mảnh vụn suy tư. Một câu hỏi ngộ nghĩnh đơn sơ nhưng cũng nhiều băn khoăn lắm chứ! Giáng Sinh luôn là thông điệp của một niềm vui khôn tả, niềm vui của sự nối kết đất trời; niềm vui của một mùa hồng ân và ơn giải thoát. Vậy thì làm sao lại có Bài Ca Buồn giữa niềm vui dạt dào ấy? Dù không tưng bừng, không rộn rã hân hoan như một chiến thắng vinh quang, nhưng vẫn âm thầm sâu lắng một niềm vui khó tả từ sâu thẳm của tâm tư.

Băn khoăn như va chạm với một bài toán khó giải, dù nó thật đơn giản làm sao! Rồi từ thẳm sâu của tâm hồn loé lến một tia sáng leo lét, soi vào lý trí đang lẫn lộn chen chúc với những ngộ nhận giữa niềm vui nhưng lại len lén một bài ca buồn. À thì ra buồn vui chẳng hệ tại nơi không khí rộn rã hay lễ hội tưng bừng, nhưng là sự cảm nhận riêng tư của từng con tim với biến cố ấy. Ðã có lần Giáo đường rộn lên bài Ca Thánh đêm Ðông trong thinh không nhiệm mầu với niềm vui huyền nhiệm trong bao cõi lòng, thế mà vẫn có ai đó lắng nghe bài ca rộn rã ấy với một tâm trạng u buồn. Lạ nhỉ, giữa những tấp nập rộn rã bước chân nhưng vẫn có những tâm hồn trống trải, lạc lõng giữa bơ vơ.

Hoá ra niềm vui Noel không chỉ là cảm nhận như lắng nghe một bài ca, nhưng là thái độ đón nhận, mở lòng để niềm vui bước tới. Khi ta lắng nghe một khúc nhạc, ta cảm nhận bài ca ấy hay dở không lệ thuộc bởi tiết tấu hay bởi lời ca, nhưng còn là tâm trạng của mình đang lúc thưởng thức bài ca ấy. Chẳng hạn như một chiều đông xa xứ, quạnh hiu trong đơn côi, bất chợt ta nghe đâu đó cất lên những tình khúc Nhạc Trịnh, hay ngập chìm trong tình khúc Ngô Thụy Miên, ta thấy lòng mình chùng xuống, cảm thấy như có một ai đó đang thật sự cảm thông, đang chia sẻ những nhức buốt của con tim. Và từng lời ca thấm vào tâm tư như một câu kinh nhiệm mầu, đưa ta vào cùng miên man với những xúc cảm thực hư, và giúp ta biết khóc để cho lòng vơi đi niềm nhớ. Rồi ta tự nhủ với riêng mình "Ồ, bài ca thật tuyệt vời!" Hoá ra, ta khen nó hay vì nó đúng tâm trạng lúc ta lắng nghe. Âm nhạc là thế đó. Nó không chỉ đơn điệu trong từng nốt nhạc với lời ca, nhưng còn là tâm trạng của một ai đó biết cảm nhận.

Niềm vui Giáng sinh không dựa trên cảm xúc hay tâm trạng như khi ta lắng nghe một bản nhạc, nhưng nó được dệt nên từ một thái độ đón nhận bởi lòng tin. Niềm tin càng sâu, thì niềm vui càng chan chứa. Lòng càng mở rộng, thì ơn phúc càng ngập tràn, và niềm vui cứ mãi gia tăng trong sự tuôn trào của ơn thánh. Vì thế hân hoan của Ðêm Thánh là hân hoan bởi niềm tin, và dạt dào con tim là dạt dào bởi ơn Trời. Tôi không thể tạo ra niềm vui sâu xa trong mùa Noel bởi lấp lánh những lồng đèn ngôi sao. Tôi cũng chẳng tạo cho mình những đêm Thánh êm đềm với tiếng nhạc râm ran. Bởi nếu niềm vui Giánh Sinh không tùy thuộc tâm trạng như lắng nghe một bài ca, thì tôi cũng chẳng có thể dùng lời ca để níu kéo niềm vui về. Tâm trạng là tạm bợ, cảm xúc thì chóng qua. Chỉ có Thái độ đón nhận trong niềm tin thì niềm vui mới sâu xa và liên lỉ.

Mỗi độ Ðông về, biết bao người lắng nghe khúc nhạc đêm Ðông mà tâm trạng vẫn héo hắt là thế. Cùng một bài ca thánh cất lên, mà thật khác nơi người cảm nhận. Cùng một thông điệp của tin vui mà thật khác nơi người lắng nghe. Chẳng khác nào như khi lắng nghe một bài ca mà người này thì bứt rứt buồn tủi, còn người kia thì vẫn tỉnh queo như khúc hát lạc mùa. Mùa Ðông thì chẳng khác nhau là mấy, vẫn gió lạnh tuyết rơi và run run trong băng giá. Giáng Sinh thì cũng chẳng khác nhau chi nhiều, vẫn tiếng hát trời cao xin đổ sương rơi, và thiết tha cho ơn trời đổ lộc. Vẫn lời mời gọi mở lòng cho đấng cứu tinh ngự đến, và hân hoan trong đất trời kết giao, vậy mà rung cảm lại vẫn khác xa nhau đến thế. Phải chăng những gì tùy thuộc bên ngoài vẫn không lấp đầy nỗi khao khát của tâm tư. Và vì thế bao mùa Ðông qua đi rồi vẫn ngút ngàn thinh không nhưng chẳng đọng lại nơi lòng nhân thế. Càng chờ đợi một mùa Noel trong hoa đèn lộng lẫy, trong nhạc mừng râm ran, thì lại càng thấy trống trải khi trở về với cuộc sống hiện tại. Ngược lại, càng đơn giản trong "tô vẽ" và để lòng chìm xuống trong thâm sâu của Huyền Nhiệm thì niềm vui lại càng chan chứa và sống động đến lạ lùng. Vì thế, Thượng đế của Noel không chỉ là một Thượng đế của trên cao, nhưng còn là Thượng đế nơi lòng người, nơi những gì bình dị nhất của con tim. Chỉ cần mở cửa lòng với niềm khát khao, là sẽ gặp được Ðấng Vô Biên và mùa Giáng sinh sẽ trọn vẹn trong hồn.