Có nhiều thứ trầm hương, có hương dâng trong đền thờ Phật, có thứ trong đền thờ Chúa. Trong kho tàng văn chương tu đức của Ðông Phương có một câu chuyện kể về hương trầm như sau:

Làng kia có một ngôi chùa. Dân trong làng đem tượng Phật của mình đến để trong chùa. Ngày rằm, người ta đến dâng hương Ðức Phật. Trong số các tín nữ đến chùa có một bà quê nghèo không có tiền mua nhang. Trong số các tín nữ ấy, có một bà mang theo hương quả. Bà thấy bà quê kia không bao giờ đến lạy Phật mà lại mang theo hương. Dần dần bà đem lòng khó chịu. Cứ khi bà đốt nhang lên tượng Phật của bà thì bà quê kia cũng lạy theo. Với cái khó chịu, bà nghĩ rằng bà quê kia không muốn mua nhang chỉ chờ khi có người dâng nhang thì lạy ké. Bà đâm lòng ghét bỏ. Suy nghĩ mãi, lần sau đến chùa, bà mang theo một kế hoạch. Trước khi đốt nhang, bà lấy chiếc tầu lá đu đủ làm thành một ống dẫn hương đổ trước mặt Ðức Phật, đầu kia bà lấy cái phễu gắn vào. Bà chỉ lạy nhang cho bay vào cái phễu mà lên mặt Ðức Phật của bà chứ không cho hương thoát bay sang tượng Phật của bà kia. Sau khi lạy song, nhìn lên, bà thấy sao mặt Ðức Phật của bà mặt mày đen đủi, hai lỗ mũi kịt đen toàn khói. Còn tượng Phật của bà quê kia vẫn cứ đẹp đẽ sáng ngời.

Trong kho tàng tu đức nhà Ðạo, sách tiên tri Isaia viết:

Trầm hương dâng lên Phật hay Chúa cũng phải là nén hương lòng. Của lễ nào vào đền thánh cũng phải là của lễ siêu thoát từ con tim. Hôm nay có nhiều thứ hương trầm, nhiều thứ của lễ lắm.

Ðầu tháng hoa nếu ba cộng đoàn hợp nhau rước kiệu thì kiệu nào đi trước? Nhóm mình hay nhóm kia? Kiệu Ðức Mẹ Lộ Ðức hay La Vang, Fatima hay Hằng Cứu Giúp?

Sự cạnh tranh, thiếu siêu nhiên dường như nó bàng bạc khắp nơi. Có đông người, có nhiều của lễ là có so sánh. Có so sánh thì chả mấy mà không có hơn thua. Có hãnh diện thì cũng có không hãnh diện. Có thành công thì cũng có kém thành công. Tiếng khen thường nằm cạnh tiếng chê, cho dù tiếng chê ấy không nói ra. Nó âm thầm mà khó chịu.

Vì sao trong việc thờ phượng mà người ta cạnh tranh như thế?

Có lẽ cái thiếu tỉnh thức của cuộc sống đưa đến nỗi xấu xa ấy. Vì mỗi người đều sống với ba khuôn mặt này: Kinh tế, chính trị và tôn giáo.

Con người kinh tế: Ai cũng cần của ăn, áo mặc, nhà ở. Nghèo thì khổ. Nghèo không thể tiến thân. Muốn có nhiều tiền thì phải cạnh tranh nhau. Tôi không khá hơn thì người kia sẽ chiếm mất, lấn át tôi. Hai tiệm ăn gần nhau, muốn tiệm mình có nhiều khách hơn, tiền vào nhiều hơn thì phải cạnh tranh. Chiếm được khách bên kia là ưu tư của mình. Bất cứ gì đụng tới vật chất, tiền bạc, kinh tế là chạm tới cạnh tranh.

Con người chính trị: Nếu tôi không mạnh thì bị người khác xâm lăng. Kẻ có quyền là người có miếng. Tôi phải quen biết người có thế lực để cậy nhờ. Tôi cần có thế lực để gây ảnh hưởng. Nếu tôi không cai trị thì người khác cai trị tôi. Xã hội nào cũng mạnh được yếu thua. Cá lớn nuốt cá bé. Quyền lực đến từ nhu cầu sống còn nên nó nằm sâu trong bản tính con người.

Con người tôn giáo: Con người tôn giáo đi tìm thế giới siêu nhiên. Tôn giáo đưa con người đến những gì liên quan tới Trời. Tôn giáo mời gọi con người đến những giá trị chân thật của lương tâm. Hiểu như thế thì niềm tin vào tôn giáo nào cũng đáng mến và con người tôn giáo nào cũng đáng yêu.

Vấn đề là ai cũng đều mang cả ba bộ mặt kinh tế, chính trị, tôn giáo trong một con người. Khi con người tôn giáo bước vào đền thờ là bước vào chung với cả hai khuôn mặt kia: Kinh tế và chính trị. Họ vừa buôn bán ngoài đường phố ban sáng, họ vừa âm mưu một ý định chính trị ban trưa, chiều nay bước vào đền thờ dâng hương, họ không thể để con người chính trị và kinh tế ở nhà. Chiều nay bước vào đền thờ, họ bước vào với cả ba khuôn mặt. Và, từ đó nẩy sinh một cách rất vô ý thức là tôn giáo, kinh tế và chính trị lẫn lộn với nhau. Rồi tôn giáo bị sự cạnh tranh của hai con người kia điều khiển, xúi đẩy.

Họ đem cạnh tranh trong kinh tế vào tôn giáo. Ðem cạnh tranh trong quyền lực vào tôn giáo. Cho nên xứ đạo mình phải tổ chức linh đình hơn xứ đạo kia. Tìm cách lôi kéo người khác vào phong trào mình để phong trào này đông người hơn phong trào nọ. Ðạo mình phải nổi hơn đạo khác. Ðền thờ này thiêng hơn đền thờ nọ. Từ đó, tượng Ðức Phật bị dơ do lòng con người dâng những áng hương hẹp hòi nhỏ mọn. Từ đó, tượng Chúa kêu than thành tiếng: "Ta chán ghét những ngày trăng mới và các lễ trọng của các ngươi. Tất cả những thứ đó đã làm khổ Ta. Ta nhàm chán chịu đựng rồi" (Is. 1:10-20).

Thực tế cho thấy, có khi thu xếp làm sao cho các ca đoàn trong một giáo xứ hát chung với nhau trong một lễ trọng đã là khó rồi! Nhỏ như vậy mà đã vương khói u ám, thì những công trình liên họ đạo, liên địa phận còn khó như thế nào. "Các ngươi đừng tiếp tục hiến dâng cho Ta những lễ tế vô ích nữa. Ta ghê tởm mùi hương." Không có tấm lòng siêu thoát thì tất cả thờ phượng tôn giáo chỉ là những làn khói đen chứ không còn là hương trầm. Số phận của những con người làm nên nó đã được nhắc đến trong ngôn sứ Isaia: "Khi các người giơ tay lên thì Ta quay mặt đi. Khi các ngươi càng cầu nguyện thì Ta càng không nhận lời. Vì tay các ngươi vấy đầy máu."

n

Thay vì con người tôn giáo phải hướng dẫn con người tiền bạc và con người quyền thế, thì hôm nay, dường như con người tôn giáo đang thu nhỏ lại trước hai con người kia. Từ đó, hương khói trong đền thánh không còn là áng hương lòng nữa mà nó là u uất của những làn khói đen kịt vì cạnh tranh nhau.

Cạnh tranh trong tôn giáo làm cho đời sống tâm linh nhỏ nhoi. Khi cuộc sống tâm linh nghèo nàn thì tâm hồn ấy không còn bình an nội tại và niềm vui nữa. Chung quanh cuộc đời sẽ bị giằng co bằng cạnh tranh, họ cứ băn khoăn làm sao cho hơn người. Cạnh tranh dẫn đến lo âu. Cạnh tranh dẫn đến buồn vì sợ người khác hơn mình. Trong khi thánh Phaolô nói rõ "hoa trái của Thánh Thần là bác ái, vui mừng, bình an, nhẫn nhục, từ tâm, trung tín, hiền hòa, tiết độ" (Gal. 5:22).

Cạnh tranh trong sinh hoạt tôn giáo là sự ngột ngạt của những làn khói đen che kín tâm hồn. Của lễ dâng Chúa trong sự cạnh tranh, bấy giờ trở thành thờ cúng ngẫu tượng. Chính vì thế mà tiên tri Isaia đã nói bằng ngôn ngữ rất mạnh: Thiên Chúa ghê tởm những của lễ đó. Thiên Chúa nhàm chán chịu đựng. Thiên Chúa khổ tâm.

(Trong tập suy niệm CÔ ÐƠN & SỰ TỰ DO, sẽ in 2001)