Con vẫn còn ghê sợ vì phải nằm trên đất ẩm. Nhưng con vẫn cố nén sự khó chịu, và phải lấy câu châm ngôn của Thánh Augustinô ra mà vỗ về cái cảm giác khó chịu của con: Anh Ðịnh nằm được, thì tôi cũng nằm được, chứ chết chóc gì mà lo.

Thế mà chốc chốc, con lại phải ngóc dầu dậy để giấu vào góc nhà những miếng nước bọt mà con không còn thể nuốt được vì mùi hôi ở rãnh nước đưa vào. Từ lúc đặt mình xuống chiếu, Ðịnh vẫn ôm đầu con trên cánh tay trái, còn tay phải của anh thì cứ sột soạt đi kiểm soát cái ghẻ từ nách cho đến chân, khiến con vừa thảm hại, vừa nực cười.

Con cũng cầu xin thiên thần bản mạnh đừng để cho cái ghẻ ở bên anh nó sang nguời con, vì con sợ gãi lắm. Mà hai người nằm gần nhau như thế, chắc là không thể nào thoát được sự thèm khát của cái ghẻ. May thay, con chẳng bị lây liếc gì cả.

Ðang lúc chờ đợi giấc ngủ đến, Ðịnh đem nỗi nhà ra tâm sự với con. Con không khỏi ngạc nhiên khi thấy anh thành thật với con đến thế? Vì dù sao, sự quen biết nhau chưa quá một buổi chiều. Nhân đấy con mới hiểu rõ về gia đình anh. Anh thuật:

Nhà tôi trước đây có bao giờ phải lâm vào cảnh nghèo cực như thế này đâu. Trước cậu tôi làm giáo viên dậy trường tỉnh Bắc Giang, nhưng vì có chân trong đảng cách mạng, nên bị chính phủ Pháp thải hồi. Ðàng khác họ còn cho dọ thám rình mò cậu tôi, cho nên cậu tôi cứ phải nay đây mai đó dậy tư để kiếm ăn. Còn mẹ tôi với gia đình thì đã có vốn buôn bán lặt vặt ở chợ tỉnh và cũng kiếm được chút lợi kha khá.

Ðến năm Nhật tràn vào Lạng Sơn, cậu tôi nhập vào quân đội phục quốc của Trần Trung Lập, đả đảo Pháp. Thấy thế, lính do thám của Pháp cứ đến hạch hoẹ mẹ tôi luôn. Mà muốn cho yên thân thì lại phải cho chúng xơi ít nhiều, chúng mới chịu để yên. Lâu dần, mẹ tôi bị sạt nghiệp vì lũ lính do thám của Pháp. Khi Trần Trung Lập bị bại, quân đội của ông tan rã. Cậu tôi trá hình trở về với gia đình, và định sống bằng nghề đi bán phở rong.

Nhưng mới được non một tháng, cậu tôi nhận được một bức thư bí mật gói trong một chiếc giò gửi đến tặng. Bức thư nói rằng: đến hôm ấy hôm nọ sẽ có hai người lính Nhật đến đón.

Nhận đích là bức thư của đảng, cậu tôi sửa soạn và đợi chờ. Quả nhiên như hẹn. Hôm ấy có hai người Nhật vận binh phục cấp sĩ quan, đi xe hơi nhà binh đến nhà tôi họ đều nói tiếng Pháp với cậu tôi, mời cậu tôi lên xe. Cậu tôi lúc ấy cũng mặc binh phục Nhật, xách một chiếc valy con đi lên xe với họ.

Thế rồi từ đó mất tích!

Hai tháng sau, chúng tôi được biết cậu tôi đã bị bọn gián điệp Pháp lập mưu bắt đi. Mẹ tôi hốt hoảng, nhưng nhờ có lòng tin cậy mạnh mẽ vào Chúa và Ðức Mẹ, mẹï tôi chỉ sống như người mất trí ít ngày, rồi lại trở nên bình thường, và lập tức lo liệu đưa chúng tôi về đây, mua được chiếc nhà bẩn thỉu nầy để trú mưa che nắng, và chung sức làm việc với người em, để nuôi nấng chúng tôi.

Anh cũng cho con hay, hồi nhỏ, thày mẹ anh có cho anh đi tu chú bé trong nhà xứ. Nhưng chỉ ít lâu, anh thấy cánh nhà tu ở đấy chỉ toàn là hạng tồi cả, nên anh xin thày mẹ cho anh về.

Thấy anh thành thật quá, con cũng định đem nguồn tâm sự ra giãi bầy. Nhưng không hiểu làm sao con lại chưa muốn nói. Và thay vì để nói chuyện con, con lại hỏi anh về cuộc đời người cách mạng, tức là chính ông thân của anh. Mà vì thế con mới có một cái quan niệm hay về người cách mạng, chứ trước đây, cũng như số đông quần chúng, con cho những nhà cách mạng là những tay sai của quỉ vương. Nhưng thật thì không phải thế. Họ là những người yêu dân tộc, quí giống nòi, mà khi họ thấy dân tộc và nòi giống của họ bị nhục nhã, khinh miệt, thì họ lấy làm đau đớn căm hờn, và chỉ lo trăm nghìn cách giải phóng cho dân tộc họ được tự do.

Ðể chiếm lại tự do cho dân tộc, họ đành phải hy sinh sự tự do cá nhận của họ. Họ phải lẩn lút trước con mắt kẻ xâm lăng, và nhiều khi phải hy sinh cả chính bản thân để bảo vệ lý tưởng.

Bỗng nhiên, con cảm thấy lòng cảm mến những nhà cách mạng, con khóc thương những người đã quá vãng, cho dù họ đeo đuổi vì một mục đích phá tôn giáo như nhà cách mạng khả ái Trần Trung Lập.

A! Trần Trung Lập, nhớ đến nhà phục quốc bất thành công ấy, con tự dưng thốt lên một tiếng não ruột trong đêm khuya với đôi mắt dầm lệ.

Ôi! Trần Trung Lập! Phải chi ông tin tưởng vào Thiên Chúa! Phải chi ông đừng loại Thiên Chúa ra khỏi những hành động đáng ghi nhớ của ông! Sao ông lại để lòng thù ghét những người con trung của Thiên Chúa? A! Phải, nếu ông nhầm? Cái đó có thể lắm. Nhưng nếu ý ông ngay, thì giờ đây tôi nguyện xin Chúa cho ông được mau thoát nơi luyện hình.

Ðịnh thấy con tự nhiên khóc nấc lên và ấm ứ những gì anh không hiểu. Anh nghi ngờ hỏi con cách đột ngột:

- Em thương Trần Trung Lập à? Hay là ồ Văn ơi! Hay có phải em là con của Trần Trung Lập không?

- Không, anh không biết sao? Trần Trung Lập làm gì có đạo, còn em có đạo từ nhỏ cơ mà?

Sao nói đến Trần Trung Lập em lại khóc?

- Vì em thương Trần Trung Lập là một nhà cách mạng đã bị Tây giết. Hơn nữa em cảm động vì Trần Trung Lập ghét đạo lắm. Em nghe người ta đồn: Khi Trần Trung Lập bị đưa đi chém, có vị linh mục đến yên ủi: ông ta không những đã chẳng biết ơn kẻ thương mình, lại còn xỉ mắng vị linh mục, gọi ngài là "con lợn," là tay sai của Pháp xâm lăng.. Em thương Trần Trung Lập lắm. Không biết ông ta có mất linh hồn không?

- Hừ mất quái gì lão ta, hễ không được lên thiên đàng thì phải sa hỏa ngục, chứ đi đâu mà mất.

Bất giác con bật cười vì câu nói khôi hài của anh. Ðịnh thấy con cười, anh có vẻ khoái, vừa gãi sột sột vừa nói thêm.

- Lòng Văn tốt thật đấy, nhưng mà việc gì phải khóc lão ta như con khóc cha thế.

- Em cũng tự hối, vì bây giờ em mới biết thân phận người cách mạng, lao đao chẳng hạn như ông nhà, rồi ra lại bị mất tích.

- Thôi Văn ạ, thương họ thì em chịu khó cầu nguyện cho họ, vì như cậu tôi nói: "Có nhiều nhà cách mạng chỉ biết cách mạng cho một nhóm người vừa ý họ, còn thì ngoài ra họ cho là kẻ thù, phản cách mạng cả."

- Này anh Ðịnh, con ngắt lời anh để hỏi: Sao ông nhà lại theo Trần Trung Lập nhỉ? Vì ông nhà hẳn là một người công giáo tốt?

- Cậu theo chẳng qua vì một lý lo thuận tiện mà thôi.

Nói đến đây anh thôi không nói nữa. Rồi một lúc sau, anh mới lại ngập ngừng nói tiếp: Tuy nhiên, tôi cũng không được rõ lắm, vì thường cậu tôi rất bí mật.

Câu truyện Cách Mạng phải cắt ngang, vì bà mẹ đã về. Bà hỏi chúng con sao còn chưa ngủ. Nhưng chẳng có ý để nghe chúng con trả lời, bà ra phía sau, cất quang gánh rồi về giường nằm. Hai chúng con cũng không còn dám nói truyện nhiều hơn. Ai nấy đều để ý vào giấc ngủ.

Tuy nhiên con vẫn không sao chợp được mắt. Mà dường như con cũng không thiết ngủ, vì trong trí con còn bề bộn những tư tưởng đời sống lao đao của những nhà cách mạng. Con muốn tranh đấu để gây dựng một tương lại đẹp đẽ cho Giáo Hội Việt Nam. Con muốn cải cách các xứ đạo, con muốn ở đó, các chú bé phải được tự do trong khuôn khổ thánh đức, được nâng đỡ trong tình bác ái .v.v... Tóm lại, là con muốn nhiều cái lắm, nghĩa là muốn làm sao cho các xứ đạo có thể gọi được là xứ đạo Công giáo hoàn toàn. Các cha xứ phải thôi uống rượu, cấm đánh người ta .v.v...

Mà thật, hiện nay con đang ở trong hoàn cảnh của người cách mạng.. Nhưng nghĩ lại tình cảnh những chú bé cách mạng như con, có bao giờ được người ta chú ý tới! Ðến đây con cảm thấy bất lực. con lại trào nước mắt ra. Con cảm thấy đau đớn, uất ức vì đời tu chú bé của những đứa trẻ ngay lành không được một ai nâng đỡ, hoặc hiểu cho.

Xa xa có tiếng gà gáy sáng. Con sực nhớ đến đêm đã gần tàn. Con cảm thấy mệt nhoài, con ngồi dậy, làm dấu thánh giá và đọc vài kinh cho khuây khỏa những tư tưởng tủi nhục đi, rồi con lại nằm xuống ngủ.

Nhưng vừa chợp được một tí, thì chuông nhà thờ đổ. Bà mẹ Ðịnh gọi chúng con dậy đi nhà thờ. Tuy con vẫn còn ngái ngủ hết sức, nhưng cũng cố ép mình dậy để theo Ðịnh đi nhà thờ, vì con sợ sẽ phải theo anh Ðịnh đi làm sớm.

Bất Bình

Không may, chiều gió lại ngược lại. Hôm ấy, cơm sáng xong, bà Ðịnh bảo con bà khi đến sở làm hãy nói truyện qua với ông chủ về việc cho con đến tập sự. Còn con bà bảo hẵng ra coi hàng giúp bà tạm sáng hôm nay.

Nhưng khi người em trai của bà vừa biết được ý định của bà muốn nuôi con để cho đi học nghề, bác ta phản đối ngay. Bác đuổi con đi, không khiến làm việc gì ở nhà hàng. Thoạt tiên thì bà Ðịnh cũng tưởng rằng bác ta có tật nghiện rượu, nên hay phát xẳng xằng xịt đôi tí, rồi qua cơn say đi có lẽ cũng êm? Nhưng mãi đến trưa, bác ta còn thấy bà sai bảo con làm việc nọ việc kia, hoặc khuyên nhủ cách ăn làm. Bác mới phát khùng quẳng cả dao thớt thái phở đi, rồi đi đâu không biết.

Hai giờ chiều, bác mới về, hai con mắt đỏ ngầu, miệng sặc mùi rượu. Vừa thấy con, bác nhìn trừng trừng, chẳng nói chẳng rằng, bác vớ lấy con dao thái phở, tiến lại chỗ con, chộp ngay lấy cổ, dơ dao lên bác đe bằng một dông quái ác vô cùng:

- Mày muốn chết hay muốn sống?

Tất cả mọi người chung quanh thấy vậy, bỡ ngỡ chạy xúm lại ôm chặt lấy bác ta và gỡ con ra khỏi tay bác.

Thái độ làm cho con khủng khiếp không tài nào tả hết. Con lạnh cả người đi, và mất cả cảm giác như một người sống. Và không hiểu làm sao lúc ấy con không nói được một câu gì, con thở hồng hộc như người kiệt hơi, và nước mắt tràn trụa cả ra mặt.

Bà Ðịnh có lẽ còn sợ hơn con? Bà ôm con vào lòng vuốt ve mơn trớn, bảo con đừng sợ gì. Nhưng tuy nói thì nói đừng sợ gì, mà tiếng bà cũng run run như hết vía, mặt bà tái xanh như gà bị cắt tiết. Lúc ấy có hai người cảnh binh đến can thiệp, và họ định tống cổ bác say kia về sở cảnh sát cơ đấy, nhưng nhờ có anh em bạn hàng che chở cho, bác ta mới được ân xá khỏi vào tù mấy giờ.

Bà Ðịnh thấy không thể để yên con trong nhà bà được, bà lại đem con ra chợ và giới thiệu con cho người khác.

Ra khỏi nhà bà Ðịnh, con thấy lòng nhớ tiếc mãi cái hạnh phúc dưới mái nhà nghèo khó của gia đình bà. Con không tài nào cầm được nước mắt khi từ tạ bà để sống lại với những ngày trơ vơ chật vật ở giữa chợ Bắc Ninh.