"Cầu nguyện đòi hỏi một nỗ lực và một cuộc đấu tranh chống lại chính bản thân mình và chống lại những mưu chước của ma quỷ cám dỗ.Cuộc chiến đấu của việc cầu nguyện không thể tách rời khỏi ‘cuộc chiến đấu thiêng liêng’ rất cần thiết để thường xuyên hành động theo Thần Khí của Chúa Kitô: người ta cầu nguyện thế nào thì cũng sống thế ấy,vì người ta sống theo như người ta cầu nguyện." (Giáo Lý Công Giáo, 2752) 

Sách Giáo Lý câu 2562 nói rằng: "Lời cầu nguyện của con người xuất phát từ đâu? Dù ngôn ngữ đó là gì, là cử chỉ hoặc lời nói, bao giờ con người cũng cầu nguyện với tất cả bản thể mình, nhưng để chỉ rõ nơi phát ra lời cầu nguyện, đôi khi Thánh Kinh nói đó là linh hồn hoặc tâm linh và thường nói là tâm hồn, là lòng con người. Chúng ta cầu nguyện bằng ‘tấm lòng’ của mình, nếu lòng ta xa Chúa, lời cầu nguyện sẽ vô nghĩa."

Truyền thống của Giáo Hội chỉ dậy chúng ta 5 phương thức chung để mỗi lần chúng ta cầu nguyện thì có tiếng nói riêng, ý nghĩa riêng, lý do riêng phù hợp với mục đích cầu nguyện:

1) Cầu Nguyện Chúc Tụng và Thờ Lạy - Ðây là sự gặp gỡ giữa Thiên Chúa và con người. Lời cầu nguyện chúc tụng là lời đáp lại của con người đối với các hồng ân của Thiên Chúa và thờ lậy là thái độ của con người tự nhận mình là tạo vật trước Ðấng Tạo Hóa là Ðấng Tạo Thành chúng ta.

2) Cầu Nguyện Xin Ơn - Qua lời cầu nguyện xin ơn, chúng ta biểu lộ ý thức của mình về tương quan với Thiên Chúa. Là những tạo vật, chúng ta không phải là nguồn gốc của mình, cũng không làm chủ được những nghịch cảnh và không là cùng đích tối hậu của mình; đàng khác, chúng ta là tội nhân, những kẻ đã xoay lưng lại với Cha mình, vậy lời cầu nguyện xin ơn là một sự quay về với Cha chúng ta.

3) Cầu Nguyện Chuyển Cầu - Chuyển cầu là lời cầu nguyện xin làm cho lời chúng ta trở nên giống với lời cầu xin của Chúa Giêsu. Chính Ngài là vị trung gian duy nhất, Ðấng chuyển cầu duy nhất bên cạnh Chúa Cha để cầu bầu cho mọi người, nhất là cho các tội nhân. Ngoài ra chuyển cầu còn là cầu xin cho một người khác, là đặc điểm của một tâm hồn biết thương xót tha nhân như Thiên Chúa và điều này đã thấy nơi Abraham. Khi chuyển cầu, người cầu nguyện không tìm kiếm những lợi ích của bản thân, nhưng nghĩ đến những lợi ích của người khác và còn có thể cầu nguyện cho những kẻ làm hại mình.

4) Cầu Nguyện Tạ Ơn hay Cảm Tạ - Cảm tạ là điểm đặc trưng của lời cầu nguyện của Giáo Hội. Khi cử hành Thánh Lễ, Giáo Hội càng tỏ ra và càng trở thành bản chất của mình. Trong công cuộc cứu độ Chúa giải thoát con người khỏi tội lỗi và khỏi sự chết, để thánh hiến và để đưa nhân loại về với Chúa Cha.... "Anh em hãy chuyên chăm cầu nguyện để lời cầu nguyện luôn giữ anh em tỉnh thức trong việc cảm tạ" (Cl 4:2).

5) Cầu Nguyện Ngợi Khen - Ngợi khen là hình thức cầu nguyện trực tiếp công nhận rằng Thiên Chúa là Thiên Chúa thật. Lời cầu nguyện ngợi khen là lời ca tụng Chúa vì bản thân Ngài, tôn vinh Ngài không những vì những kỳ công của Ngài và còn vì Ngài là Thiên Chúa. Lời cầu nguyện ngợi khen tụ hội tất cả các hình thức cầu nguyện khác và dâng tất cả lên Ðấng là nguồn mạch và là cùng đích "Thiên Chúa duy nhất là Cha, do Ngài mà có vạn vật và vì Ngài mà chúng ta được tạo thành."

Trên đây là 5 phương cách chỉ dẫn người giáo hữu khi cầu nguyện. Thực ra những điều ghi trên đây cũng không có gì đáng ngạc nhiên khi chúng ta tâm sự với Ngài, nhất là những lúc tâm hồn chúng ta cảm thấy buồn chán, mất niềm tin, bị cám dỗ, lúc sa ngã phạm tội. Những lúc này chúng ta nóng lòng gặp Ngài và khi gặp Ngài chúng ta cảm thấy say sưa, thoải mái nói chuyện với Ngài qua nhiều hình thức diễn tả.

Trải dài theo dòng lịch sử Giáo Hội, người Công Giáo chúng ta thường nghe và thường thực hiện những nghi thức cầu nguyện gọi là: giờ cầu nguyện, giờ canh thức, tuần cầu nguyện 7 ngày, tuần cầu nguyện 9 ngày, việc lần chuỗi Mân Côi chung hay riêng. Tất cả hình thức này đều nói lên tình yêu mến, thờ lậy, cảm tạ, xin ơn và tạ ơn. Nhưng dịp cầu nguyện tốt lành nhất là trong các Thánh Lễ khi người giáo dân đặt tất cả tâm hồn vào các Thánh Vịnh và đáp ca. Nghi thức cầu nguyện trong Thánh Lễ mang ý nghĩa toàn thể giáo hội hay toàn thể dân Chúa kết hợp với Ðấng Cứu Thế là Ðầu Hội Thánh, Ngài dâng lên Thiên Chúa Cha những ước nguyện của chúng ta. Hiện nay Công Ðồng Vatican II đã nhắc nhở chúng ta trong Hiến Chế Nghi Thức Thánh Sacrosanctum Concilium nói đến nghi thức thờ kính đầy đủ được cấu thành bởi một thân thể mầu nhiệm Chúa Kitô. Không có một hành động nào khác của Giáo Hội có thể diễn tả được khả năng tuyệt vời của Thiên Chúa được thể hiện trong mầu nhiệm Thánh Thể diễn tả trong Thánh Lễ, nơi ban phát ân sủng. Lý do, vì trong Thánh lễ người giáo dân đến để thờ lậy, ngợi khen, chúc tụng, cảm tạ Thiên Chúa chúng ta như Thánh vịnh 95 dạy rằng "Hãy đến và thờ lậy Thiên Chúa, Ðấng Tạo Hóa vì Ngài là Chúa Chúng Ta và chúng ta là dân của Ngài. Trong cánh đồng cỏ xanh tươi, Ngài chăn dắt chúng ta trong bàn tay của Ngài." Như vậy cầu nguyện với ý thức "Thờ Lậy" là chúng ta diễn tả và biểu hiện sự sáng tạo tuyệt vời của Thiên Chúa và chúng ta tự ý biểu hiện sự tuyệt đối tùng phục trong sự quan phòng của Thiên Chúa, và tin rằng chúng ta được sống và được thánh hoá.

Hiển nhiên, khi người tín hữu tham dự các buổi cầu nguyện chung hay riêng đều phải bày tỏ ra lòng khiêm nhường và thống hối những lỗi lầm. Như thế họ sẽ cảm nghiệm được niềm vui đứng trước lòng thương xót của Thiên Chúa. Nhưng thường khi cầu nguyện chúng ta chỉ chú tâm đến việc "Xin Ơn" mà thôi. Vì thế chúng ta chỉ có khuynh hướng đến với Chúa khi nào chúng ta cần "xin" Ngài điều gì và khi không được "ơn như ý" sẽ dễ thất vọng, nản chí, mất niềm tin. Do đó người tín hữu chúng ta nên hiểu rằng: cầu nguyện không phải là sự mặc cả với Chúa, vì cầu nguyện như thế sẽ hướng chúng ta đến sự bất bình với Chúa.

Như đoạn Thánh Kinh nói về việc Chúa Kitô đã dạy chúng ta khi "cầu xin" rằng: "Quả thật, quả thật Thầy bảo các con, khi các con xin cùng Cha ơn gì thì Cha sẽ vì danh Thầy mà ban cho các con. Cho đến nay các con chưa "xin" gì nhân danh Thầy. Hãy xin các con sẽ được như mình xin, để niềm vui các con được trọn hảo" (Ga 16:23-24). Cũng một đoạn khác trong Kinh Thánh, Chúa Giêsu dạy rằng: "Anh em hãy xin thì sẽ được, hãy gõ cửa sẽ mở cho" (Mt 7:7). Trên đây là những lời giao ước của Chúa Kitô: Ngài sẽ ban thần trí Ngài tràn đầy ơn cứu độ cho mỗi người tín hữu khi họ thực sự cầu nguyện nhân danh Ðức Kitô.

Chúng ta phải tin tưởng rằng việc cầu nguyện của chúng ta luôn được Thiên Chúa lắng nghe, Ngài thông biết mọi sự và Ngài biết những gì Ngài cần ban cho con cái Ngài: "Anh em vốn xấu mà còn biết lấy của tốt cho con cái mình, phương chi Cha anh em ở trên Trời lại không ban của tốt cho các kẻ kêu xin Người sao?" (Mt 7:11).

Tuy nhiên, nhiều khi người tín hữu chúng ta cầu nguyện không đúng vì quá với lòng mong ước vật chất của chúng ta, vậy chúng ta phải cầu nguyện thế nào? Ðể trả lời câu hỏi này sách Giáo lý Công Giáo dạy rằng: "Lời cầu xin của người tín hữu phải được tập trung vào lòng ao ước tìm kiếm nước Thiên Chúa đang đến" (2632). Như vậy chúng ta hãy gìn giữ lời truyền dạy của Chúa Kitô về ý nghĩa cầu nguyện vì danh Thiên Chúa, vì nước Chúa đang đến và vì ân sủng của Ngài tràn đầy mặt đất.

Lời cầu nguyện là tiếng nói đơn sơ, là cung cách nâng tâm hồn lên với Chúa. Cho dù với hình thức nào thì cầu nguyện vẫn là tiếng nói tinh thần của người tín hữu, là tiếng nói của Giáo Hội, là dấu chỉ của con cái nâng tâm trí lên Thiên Chúa với lòng tin, cậy, mến. Ðó là cách diễn tả việc thờ lậy Thiên Chúa, chúc tụng, cảm tạ Ngài, xin ơn và xin chuyển cầu.

Vậy cầu nguyện là việc làm không thể thiếu trong đời sống đức tin của người Công Giáo và Thánh Kinh thúc giục chúng ta: "Phải cầu nguyện luôn, không bao giờ thôi" (Lc 18:1).