"Cầu nguyện không có lợi gì cả," câu nói này có phần đúng với sự thật trong một số trường hợp: không phải sự thật của thần học, nhưng sự thật thuộc lãnh vực tâm lý. Khi những người phát biểu "cầu nguyện không có lợi gì cả" là những kẻ không mong muốn từ bỏ các thói quen xấu, hay không tha thiết chế ngự những ham muốn nhục dục của mình, thì lời phát biểu trên là đúng, và chỉ đúng cho những người này mà thôi. Lời cầu nguyện của họ không có kết quả, không phải là vì Chúa từ chối không nghe lời họ cầu xin, nhưng tại vì họ đã không thực hiện điều kiện tiên quyết của việc cầu nguyện đòi hỏi: đó là lòng ao ước, sự khao khát sửa đổi bản thân của họ cho phù hợp với luật sống của Chúa. Ðể lời cầu nguyện có kết quả: người cầu xin phải diễn đạt một sự ao ước, thành thật sửa đổi, và lòng ao ước đó không nhắm đến cái lợi cho riêng mình hay về phần mình.

Khi chúng ta cầu nguyện cho mình được thoát khỏi sự nghiện ngập rượu chè chẳng hạn, nếu bao lâu chúng ta chưa thôi uống rượu, thì đó không phải là lời cầu nguyện thật sự. Tương tự như thế, những người cầu xin cho mình được thoát khỏi đời sống trụy lạc, đồi bại, mà hằng ngày vẫn cố ý theo đuổi, tìm kiếm những thú vui tương tự, thì họ đã hủy diệt hiệu quả của lời cầu nguyện. Tất cả lời cầu nguyện phải bao hàm một hành động của ý chí: mong muốn được thăng tiến, bằng lòng chấp nhận sự hy sinh về phần mình. Người cầu nguyện không được thụ động nhưng phải tích cực cộng tác với Thiên Chúa. Nếu ý chí không hoạt động, lời cầu nguyện của chúng ta chỉ là một bài sớ: gồm toàn những điều xin xỏ không hơn không kém; nó không đòi buộc chúng ta phải trả giá bằng chính sự cố gắng để thay đổi đời mình. Lời cầu nguyện là một động lực để thúc đẩy, nhưng chỉ khi nào chúng ta cộng tác với Thiên Chúa xuyên qua sự từ bỏ.

Người cầu xin cho mình được thoát khỏi sự nô lệ của những thú vui xác thịt, thì phải chuẩn bị tất cả mọi khả năng để khai triển, sử dụng một cách thích hợp, lợi ích nhất, sức mạnh Thiên Chúa ban cho, và phải cố gắng không ngưng nghỉ, hầu vượt thoát dứt khoát khỏi tội lỗi. Khi đối xử với nhau, chúng ta có thể tranh giành, hoặc lợi dụng nhau để được phần lợi về mình, nhưng điều này không thể xảy ra với Thiên Chúa, vì Ngài không lợi dụng ai và ngược lại; Ngài cũng không phải là món hàng để chúng ta trả giá, đổi chác.

Ðôi khi - dù có ý hướng tốt lành - lời cầu nguyện cũng không có kết quả, vì chúng ta đến với Chúa không trọn vẹn, đến với Ngài trong tâm tư bị xẻ chia làm nhiều mảnh. Chúng ta vừa muốn Ngài lại vừa muốn những điều khác không tuơng xứng với Ngài. Muốn Ngài làm phép lạ, để có thể thật sự tin tưởng nơi Ngài, nhưng đồng thời chúng ta cũng để một nửa lòng tin của mình vào nơi khác, như thế chẳng khác nào chúng ta để một tay sau lưng, nắm sẵn một sự trợ giúp khác, nếu như Chúa không giúp. Rõ ràng là chúng ta chuẩn bị sẵn một sự thay thế, đền bù nào đó để dựa vào, nếu như Ngài không can thiệp. Cũng như khi người ta cầu nguyện để xin Thiên Chúa quan phòng hướng dẫn, giúp đỡ mà lại nghĩ rằng nếu Ngài ban cho điều gì thì tốt điều ấy, không ban cho thì thôi. Y hệt như khi người ta bỏ tiền vào một trương mục tiện lợi ở ngân hàng (Money Market), sinh lợi được đồng nào hay đồng đó, còn không sinh lợi cũng chẳng sao. Tình bạn của con người thường hay bị đổ vỡ khi chúng ta tin tưởng, kỳ vọng quá nhiều ở nhau. Còn tình bạn của Thiên Chúa đối với chúng ta thì khác: Ngài không ban cho chúng ta mọi đặc ân đâu. Nếu như mong ước của chúng ta hoàn toàn tin tưởng Ngài, thì đức tin phải đi trước việc Chúa nhậm lời điều chúng ta xin.

Thật ra không có gì khó hiểu cả, khi chúng ta thấy nhiều người không cầu nguyện. Giống như những người làm việc hăng say, thích thú với công việc, đến nỗi không muốn nghe tiếng còi tan sở buổi trưa. Cũng thế, những kẻ ích kỷ, ta đây (egotists) có thể trở thành quá tự mãn đến nỗi không cần biết đến những gì ở chung quanh. Mọi sự đề xuất cho hạng người như thế, đều trở thành một thực tế vượt quá khả năng của họ. (Một sức mạnh có khả năng biến đổi và làm cho họ tiến bộ, sẽ tấn công sự lố bịch, kỳ khôi của họ).ï Giống như người điếc về âm sắc coi như đã chết đối với âm nhạc, người mù màu sắc coi như đã chết đối với nghệ thuật, thì những kẻ ngạo mạn, ta đây, là vị thần đui mù, coi như đã chết đối với Thiên Chúa.

Họ tuyên bố rằng không thể cầu nguyện, họ nói đúng, họ không thể. Khi tự coi mình là cái rốn của vũ trụ (self-centeredness) thì họ đã làm cho chính họ bị tê liệt. Ðôi khi cũng có ít nhiều sự thật trong lời tuyên bốï "không cần cầu nguyện" của họ, bởi vì họ không muốn trở thành tốt hơn so với tình trạng hiện tại. Mục đích của họ là giữ nguyên trạng không thay đổi. Và sự mâu thuẫn này do chính họ tạo nên.

Loài thú vật không cần lời cầu nguyện, chúng cũng không có khả năng vượt thắng bản thân như con người. Con người là tạo vật duy nhất trên thế gian, có thể trở thành lớn hơn; vượt trội chính bản thân mình, nếu họ mong muốn để thăng tiến. Có những kẻ khoác lác cho rằng họ là tạo hóa của riêng họ, không bao giờ cần biết về sự lệ thuộc vào Thiên Chúa. Có những kẻ còn cho rằng họ không bao giờ làm điều gì sai quấy, không khi nào cảm thấy mình cần phải có Ðấng Cứu Chuộc. Trước khi những kẻ ngạo mạn, ta đây có thể cầu nguyện, thì tính ích kỷ của họ phải được sửa đổi. Nhiều người không muốn sửa đổi, không phải vì họ sợ sẽ trở thành cái gì đó khác với chính họ, nhưng vì họ không thể đối diện với những sự từ bỏ mà họ phải thực hiện, trước khi họ có thể tiến lên một nấc cao hơn: đó là sựï bình an và vui sướng.

Luôn luôn có sự quan hệ giữa kẻ cho và người thụ hưởng. Thật vô lý khi ta cho ai cái gì mà người đó không thể dùng được. Cha mẹ không bao giờ cho con mình chiếc vĩ cầm Stradivarius quí giá nếu nó không có khiếu âm nhạc. Thiên Chúa cũng không bao giờ ban sức mạnh và năng lực cho những người ích kỷ, ta đây, vì họ sẽ không bao giờ dùng chúng để biến đổi đời sống và linh hồn của mình.

Có người còn cho rằng, vì ý muốn của Thiên Chúa luôn luôn được thực hiện, nên có cầu nguyện hay không cũng không khác nhau gì cả. Như thế chẳng khác nào nói rằng "bạn tôi hoặc sẽ lành bệnh hoặc sẽ nặng hơn, cần gì phải mời Bác sĩ và cho thuốc để uống." Trong cấu trúc cơ thể con người, hiệu năng của thuốc sẽ tác dụng trên những yếu tố thể lý của người bệnh. Từ nơi sâu thẳm của tâm hồn, Thiên Chúa khơi dậy nơi chúng ta lòng mong ước thực hiện những điều tốt đẹp hơn. Thật ra khi đáp trả cho một lời cầu nguyện, Thiên Chúa không bao giờ ban cho ta điều gì mà Ngài không muốn ban. Tuy nhiên, đối với những điều Ngài muốn ban: nếu chúng ta không xin Ngài sẽ không ban.

Thiên Chúa không làm cho ánh sáng mặt trời chiếu xuyên qua cánh cửa sổ dơ bẩn. Ánh sáng mặt trời chỉ sẽ chiếu xuyên qua cánh cửa sổ nếu nó sạch sẽ. Thiên Chúa sẽ không ban cho những điều mà tự chúng ta có thể làm được. Thí dụ như Ngài không cho mùa màng tươi tốt nếu chúng ta không gieo trồng. Ðể gặt hái đuợc những điều mình mong ước; chúng ta phải luôn tiến theo, phải bám sát chúng cho đến khi đạt được mục đích cuối cùng. Nếu một đứa bé chịu khó học hỏi nó sẽ có kiến thức; nếu ta đánh một que diêm nó sẽ cháy. Từ nơi sâu thẳm của tâm linh, chúng ta nghe có lời Chúa phán "Anh em cứ xin thì sẽ cho, cứ tìm thì sẽ thấy, cứ gõ thì sẽ mở" (Mt 7:7). Nhưng chúng ta cũng phải chuẩn bị để lãnh nhận ơn của Chúa, sau khi đã xin, đã tìm và đã gõ. Hàng triệu triệu hồng ân của Ngài đang treo lơ lửng từ Thiên đàng bằng những sợi dây tơ, và lời cầu nguyện là lưỡi gươm để cắt đứt những sợi dây bằng tơ đó.