QUANG VIỆT

DẪN NHẬP

Trước 1975 nhiều người ngoài đạo Chúa có thái độ rất kính trọng đối với hôn nhân công giáo. Họ tin tưởng rằng các đôi vợ chồng công giáo thường trung tín, bền vững. Nếu có trục trặc cũng chỉ là hãn hữu.

Ở Nhật bản, tại các thành phố lớn, phong trào người không Công giáo đến xin làm lễ cưới tại nhà thờ mỗi ngày một tăng gia. Họ tin rằng sự chúc lành của linh mục làm cho đời sống lứa đôi trở nên thánh thiêng và tốt đẹp.

Tuy nhiên, ngày nay, hoàn cảnh đã thay đổi. Trên Internet, chúng ta đọc được nhiều thư mục vụ của các chủ chiên địa phận tại Việt nam. Hầu hết các thư này đều đề cập đến vấn đề gia đình: nhiều khó khăn đã xảy ra vì môi sinh của xã hội thay đổi mau lẹ.

Trên bình diện toàn cầu nếp sống mới còn thay đổi đến chóng mặt. Bởi vậy, từ ngày lên ngôi (1979) Ðức đương kim Giáo Hoàng Gioan Phaolô II thường xuyên lo lắng cho đời sống lứa đôi. Ngài muốn hôn nhân duy trì được tính cách thánh thiêng và bền chặt, trái ngược với trào lưu tục hoá của thời đại: Nam nữ sống chung chỉ là một dịch vụ như bất cứ dịch vụ nào khác - thuận mua, vừa bán, không cần nghi thức, không cần ràng buộc.

Ngay sau khi lên ngôi, Ngài đã thành lập Hội đồng Giáo hoàng về Gia đình ngày 9-5-1981 (thay thế Ủy ban Gia Ðình do Ðức Giáo hoàng Phaolô VI lập ra năm 1973) với vai trò như một bộ trong giáo triều Roma thường do một vị Hồng y đứng đầu,

Khi chuẩn bị cho Ðại Năm Thánh 2000, Ðức đương kim Giáo hoàng cho tổ chức mỗi ba năm một lần "Ngày Thế Giới Họp Mặt Của Các Gia Ðình" (World Meeting of the Families).

Lần I tại Roma (1994).

Lần II tại Rio de Janeiro, Braxil (1997).

Lần III tại Rôma, Ý (11-2000) trong khuôn khổ Ðại Năm Thánh 2000.

Lần IV tại Phi Luật Tân từ 25-26/1/2003.

Ðể chuẩn bị tinh thần cho ngày họp mặt lần IV, "Hội đồng Giáo Hoàng về Gia Ðình" đưa ra một số tài liệu giúp suy tư, thảo luận và cầu nguyên.

Ðề tài gợi ý cho cuộc họp được chính Ðức Thánh Cha lựa chọn - "Gia Ðình Kitô Giáo: Tin Mừng Cho Ngàn Năm Thứ Ba"

Trong bức tông thư "Novo Millennio Ineunte," Ðức Thánh Cha đã viết: "Mối giây ràng buộc giữa một người nam và một người nữ - sự ràng buộc hỗ tương và toàn vẹn, duy nhất và không tháo gỡ - là thành phần trong chương trình nguyên thủy của Thiên Chúa" và như thế đi đến kết quả "trên điểm này, Giáo hội không thể nhường bước trước áp lực của bất cứ nền văn hóa nào, không cần biết nền văn hóa đó phổ thông đến đâu, ngay cả khi có sự đấu tranh."

Mầu nhiệm của sự "bắt đầu" được mạc khải cho đôi vợ chồng trong tình yêu của Chúa Kitô đối với Giáo Hội của Ngài đã được chấp nhận trong thế giới và trong phép bí tích và làm cho họ trở nên nhân chứng cho Tin Mừng trong đời sống gia đình.

Mười hai đề tài suy niệm được Hội đồng đưa ra đều dựa vào những chủ đề căn bản về gia đình theo lời dạy của giáo hội mà trong thời gian chuẩn bị đã được nhiều nơi trên thế giới đưa ra học tập.

ÐẠI HỘI TẠI MANILA

Ðại hội chính thức chỉ kéo dài 2 ngày, 25-26/1/03. Nhưng thực tế Ðại hội đã bắt đầu từ ngày 22/1/03 với những buổi hội thảo, học hỏi được tổ chức do Hội Ðồng Giáo Hoàng Về Gia Ðình và Tổng Giáo phận Manila, Phi Luật Tân, xứ Á châu duy nhất có đa số dân theo Công giáo. Ðây thật là một nơi thích hợp cho đại hội toàn cầu.

Phái đoàn Việt Nam do Ðức Cha Phêrô Nguyễn Văn Hoà, Giám mục Giáo phận Nha Trang kiêm chủ tịch Hội đồng Giám Mục Việt Nam, hướng dẫn hoà nhịp với hơn 70 phái đoàn các nước anh em trên thế giới.

Bản tường trình dưới đây chú trọng đến chủ đề chính của 3 ngày học hội thần học và mục vụ trước khi đề cập đến cuộc cung nghinh Thánh Thể và các cuộc thăm viếng.

Ngày Học Hội Một

Tiểu đề cho ngày học hội này là: "Gia Ðình Kitô Hôm Nay: Phúc Âm Hoá Trong Một Thế Giới Ða Văn Hóa, Ða Tôn Giáo Của Ðệ Tam Thiên Niên Kỷ." Bài diễn văn mở đầu của Ðức Hồng Y Jaime Sin của TGP Manila kêu gọi mọi người "trở về buổi ban đầu" nếu chúng ta muốn thấu hiểu sứ mệnh của gia đình Kitô: về với gia đình thánh xứ Nazaret. Ngài kết án những cuộc kết hợp đồng tính luyến ái và ca ngợi hôn nhân gia đình.

Vị đại diện của Tổng thống Phi cũng nói lên sự ủng hộ đối vớí ý nghĩa trần thế của gia đình trong đời sống xã hội.

Ðức Hồng Y Alfonso Lopéz Trujillo, Ðặc sứ của Ðức Giáo Hoàng và Chủ tịch Hội Ðồng Giáo Hoàng Về Gia Ðình nhấn mạnh điểm này: "Chỉ còn có cơ cấu gia đình là niềm hy vọng độc nhất cho loài người" nếu con người trở nên được là hình ảnh của Thiên Chúa. Ðức Hồng Y lưu ý rằng Liên Hiệp Quốc đã chi tiêu 60 tỷ mỹ kim cho việc kiểm soát dân số thì cũng phải tìm đủ ngân khoản cho việc chăm sóc trẻ em về sức khỏe, giáo dục, tôn trọng phẩm giá phụ nữ. Ngài cũng đả kích việc cho phép các cặp đồng tính được có con nuôi, đó là sự xâm phạm đến quyền của trẻ em.

Viện trưởng Ðại Học Lateran Salvatore Fisichella, nói về vai trò của gia đình trong một thế giới tục hóa. Gia đình phải trở nên chứng nhân cho chương trình cứu độ của Thiên Chúa.

Bác sĩ Carl Anderson, thuộc tổ chức Hiệp sĩ Columbus nói đến việc phải đặt gia đình vào vị trí trung tâm các chính sách nhà nước và phải làm cho xã hội khỏe mạnh. Ông nói: "Chúng ta có đủ thực phẩm, kỹ thuật, tài nguyên nuôi sống từ 35 tỷ người (theo tiêu chuẩn Hoa Kỳ) đến 120 tỷ người (theo tiêu chuẩn khẩu phần Nhật bản). Như thế thì con người chính là giải pháp cho kinh tế thế giới chứ không phải là nan đề như vẫn thường được trình bày."

Vị Chánh án Toà án Tối cao của Phi luật tân là ông Hilario Davide truy tầm quyền lợi của gia đình. Theo ông, "Nếu chúng ta không để cho nền văn hóa Kitô giáo và niềm tin ảnh hưởng vào cuộc sống công cộng để tìm ra công bằng cho gia đình thì chúng ta đang để cho những người vô thần đi vào tâm điểm của nền văn hoá thế giới. Khi nào có công lý trong gia đình sẽ có công lý ngoài xã hội; khi có công lý trong xã hội, sẽ có công lý trên thế giới."

Tiểu đề thảo luận hôm nay là "Mục Vụ Chăm Sóc Gia Ðình Và Canh Tân Ðời Tu Sĩ." Vị thuyết trình là một Giám mục đại diện Giáo hội Chính thống Rumania. Sự hiện diện của Ngài cũng như bài nói chuyện yểm trợ tinh thần gia đình đại kết Kitô giáo của Người: "Gia đình là chứng nhân sống động."

Tiếp theo là bài thuyết trình của Giáo sư Rosa Valenzona thảo luận về sự tăng trưởng dân số theo luật tự nhiên và khả năng con người có thể phát triển theo ý chí tự do của mình. Hầu hết các nước tây phương đang ở thời kỳ "phong phú" về dân số: đa số người dân đang ở tuổi đi làm mà lại ít trẻ con, người già để phải nuôi dưỡng. Ðiều này rất sớm dẫn đến hình thể kim tự tháp xuôi về dân số, kèm theo tình trạng "dân già" và khuynh hướng an tử. Ðây là mấy con số để so sánh.

Giáo sư Valenzona kết luận: trong 30 năm qua các xứ tây phương đã gặp cảnh số tử cao hơn số sinh. Và với chính sách gia đình hiện nay của các xứ này sẽ tạo nên những xáo trộn không lường được về kinh tế và xã hội.

Ban Hội thảo gồm có Giáo sư linh mục Gomez OP Ðại học St Thomas, Ðức ông De Paula của Ðại học Thánh Tâm Chúa ở Rôma, nhấn mạnh đến việc khoa học là để phụng sự con người cho nên biến con người trở thành dụng cụ là điều sai trái. Bởi vậy cần phải phát triển "nền văn minh yêu thương" để diệt trừ "nền văn minh sự chết" vì gia đình là sự hiệp thông trong sự sống và yêu thương.

Ðức Tổng Giám Mục TGP Cracow ở Balan, Hồng y Franciszek Macharski, trình bày về tâm linh đối với gia đình nếu hiểu gia đình là "Hội thánh tại gia"

Bà Kathryn Hoomkwap người Nigeria thuộc Hội Ðồng Giáo Hoàng Về Gia Ðình trình bày thực trạng của các nước nghèo trong thế giới thứ 3, nơi mà 2.8 tỷ người sống dưới mức thu nhập 2 mỹ kim một ngày. Năm 1994 là Năm Gia đình của Liên hiệp quốc mà không tổ chức được một hội nghị quốc tế về gia đình. Trái lại họ tổ chức Hội nghị Cairo bàn về dân số và phát triển đến nỗi đưa ra ý niệm coi việc mang thai là một "bệnh" và loại bỏ ý niệm truyền thống coi việc có con là một ơn lành. Bà Hoomkwap nhấn mạnh đến việc đòi hỏi các xứ giầu phải bỏ ra 0.7% sản lượng quốc gia để viện trợ cho các nước nghèo như đã cam kết. Toàn cầu hoá phải đi theo chiều hướng thắt chặt liên đới chứ không phải để khai thác, bóc lột. Ðường lối phò sự sống và bảo vệ gia đình phải được ban hành. Chính đường lối của các nước giầu chứ không phải dân số các nước nghèo trở thành nan đề cho thế giới.

Ngày Học Hội Ba

Tiểu đề thảo luận là "Giáo Hội, Phong Trào Ðại Kết Và Sự Gặp Gỡ Liên Tôn."

Mở đầu là bài thuyết trình của vị Tổng thư ký Hội đồng Giám mục Á châu Oswald Gomis. Ngài nhấn mạnh rằng Á châu không phải là lục địa Công giáo (chỉ có 3% dân số) nhưng lại là nơi có sự cảm nghiệm tôn giáo rất sâu xa. Bởi vậy ở đây, người già được kính trọng, cha mẹ, thầy giáo có uy quyền. Sự phát triển ở đây chỉ có ý nghĩa tương đối chứ không phải là một nhu cầu tuyệt đối và ngài đã chỉ cho thấy chủ nghĩa vật chất ứng dụng đã phá hoại nền tảng gia đình thế nào.

Ðức Hồng y Crescenzio Sepe, Tổng trưởng Thánh Bộ Truyền Bá Phúc Âm Cho Các Dân Tộc, mô tả gia đình như một công cụ phục vụ nước Thiên Chúa trên trần thế:

- Khi tiếp xúc với người ngoài gia đình, gia đình hiểu biết về mình hơn.

- Khi cổ võ sự sống trong hôn nhân đích thực, ta cổ võ văn hoá sự sống.

- Khi cặp vợ chồng đã chịu phép rửa, họ trở nên một, chấp hành sứ vụ nên thánh cho chính mình và con cái trong đường hành trình mỗi ngày.

- Gia đình được mời gọi ra đi để rao giảng tin mừng cho thế giới.

- Họ luôn luôn nhớ rằng họ được Mẹ Maria bảo trợ không ngừng.

Ðức Hồng Y Shan Kuo-hsi, SJ, của Giáo phận Cao Hùng, Ðài Loan, chú trọng những thành phần tạo nền văn hóa sự chết. Phá thai, trai gái sống chung hỗn tạp, thuốc ngừa thai, sự cổ võ của truyền thông được coi như là những sự việc khiến các vị lãnh đạo tôn giáo và những người có lương tri phải yêu cầu các nhà lập pháp hạn chế mức độ dễ dãi đưa đến nạn phá thai như hiện nay.

Buổi chiều của Ngày Học hội có nhiều suy tư phản ảnh ý kiến về những đề tài thảo luận về sự sống cho người Kitô hữu trong những nền văn hóa khác nhau. Một cặp vợ chồng từ Chile nhấn mạnh đến sự quan trọng của một gia đình vững bền. Một đôi vợ chồng từ Kenya cho biết làm thế nào họ đã phát triển một chương trình toàn diện về đời sống gia đình, giáo dục từ giai đoạn tiền hôn nhân, giai đoạn hôn nhân, tuổi trẻ, con cái và điều hoà sinh sản theo đường hướng tự nhiên.

Còn có những đóng góp từ quan điểm ngoài Công giáo làm cho buổi họp thêm hào hứng. Ðức Cha Robu của Bucharest, nước Hungary, cho biết những khác biệt giữa Công giáo và Chính thống giáo về hôn nhân với người khác tôn giáo và cưới lại sau khi đổ vỡ.

Một gia đình giáo hữu Chính thống Nga nói về tình trạng sống chung theo dân sự và các gia đình Kitô giáo phải có can đảm khuyến khích làm sao cho đời sống xã hội chịu ảnh hưởng của Ðạo Chúa.

Người theo Anh Giáo và Methodist nói về những cộng đồng đại kết và phong trào của thập niên 1960 và thập niên 1970 đã đưa đến phong trào "nhà thờ cùng với nhau" để thúc đẩy các giáo hội hãy lưu tâm đến những vấn đề xã hội mà quan điểm các giáo hội cùng gặp gỡ tại một điểm.

Hành động can trường nhất là nơi những cộng đồng Công giáo thiểu số. Tại Ðài Loan người Công giáo chỉ chiếm 1.3% dân số, nhưng sự hiện diện của họ rất rộng rãi gồm có 25 cơ sở trường thuốc, 25 trường trung học. Tại Ấn độ thì người Công giáo đang bị những hình thức thực hành thần bí làm suy giảm đức tin công giáo mà mới đây Thánh bộ Tín Lý đã phải cảnh tỉnh người tín hữu về phong trào New Age (Thời Mới).

Ðức Tổng giám mục Paul Cordes, Chủ tịch Hội đồng Giáo hoàng "Ðồng Tâm" (Cor Unum) tức cơ quan Toà Thánh điều phối các tổ chức bác ái Công Giáo, nhấn mạnh đến những điểm "trở ngại" của một số tôn giáo như hệ thống giai cấp trong Ấn giáo, quan niệm "thánh chiến" (Jihad) trong Hồi giáo. Rồi Ngài nhắc lại lời kêu gọi của Ðức Gioan Phaolô II đối với Âu Châu, đó là hãy giữ lấy di sản Kitô giáo của mình.

Bài thuyết trình cuối cùng do Ðức Hồng Y Francis Arinze, vị cựu Chủ tịch Hội Ðồng Giáo Hoàng Về Ðối Thoại Liên Tôn, với lời kêu gọi gia đình phải giữ cho trẻ em biết giữ đức trinh khiết. Ngài nói: "Không ai chết vì sự trinh khiết." Ngài cũng đề cập đến sự cần thiết phải đối thoại trao đổi quan điểm thần học với các tôn giáo bạn: "Tuyên xưng đức tin không thể thay thế cho việc đối thoại liên tôn, nếu không thì chúng ta chỉ còn lảm nhảm với chính chúng ta trong bảo tàng viện Vatincan mà thôi."

Bài đúc kết là suy niệm của cặp vợ chồng Ron và Mavis Pirola từ Sydney, Úc, về sự quan trọng coi gia đình như một "quà tặng" và giá trị của sự tha thứ trong hôn nhân.

Có 3 nghi thức chính diễn ra tôn vinh Thánh Thể trong cuộc họp thế giới này.

Buổi lễ Thánh Thể khai mạc do Ðức Tổng Giám Mục Quevedo của TGP Cotabato, Phi Luật Tân, chủ sự. Ðây là một dịp trình bày đặc tính hoàn vũ của Giáo Hội Chúa: Các vị dâng lễ và người dự lễ bao gồm khắp 5 châu. Bài đọc gồm: Anh, Pháp, Nhật, Phi luật tân và Tây Ban Nha.

Buổi chiều thứ Bảy (25-1-03) có tới 700.000 người quy tụ tại công viên Rizal để nghe và nhìn Ðức Thánh Cha trên màn ảnh truyền hình truyền trực tiếp từ Vatican. Họ là những người trẻ tạo nên một sức sinh động trước thông điệp của Ðức Thánh Cha. Ngài lên tiếng kêu gọi các gia đình hãy cầu nguyện, nhất là lần hạt Mân côi. Buổi lễ hội ánh sáng kéo dài thâu đêm với những người trẻ vừa ca hát vừa nhảy múa trong sự yêu thương vui tươi.

Lễ Bế Mạc vào buổi sáng Chúa nhật 26-1-03. Buổi sáng thật đẹp, ấm áp. Cả triệu người tụ họp về công viên Luneta, Manila dâng lễ tạ ơn.

Khi tiếng tù và bằng sừng sơn dương vọng lên bắt đầu buổi lễ kính Thánh Thể Chúa do vị đại diện Ðức Thánh Cha, Ðức Hồng Y Alfonso Lopez Trujillo chủ tọa, các đôi vợ chồng từ khắp năm châu cầm cây nến lớn cùng tiến vào với 600 vị hồng y, giám mục, linh mục, tượng trưng cho vai trò và đặc trưng của gia đình như những người đem ánh sáng Phúc âm trong ngàn năm thứ 3 đến cho muôn dân.

Khi tượng Chúa Hài đồng (Santo Nino) quan thầy yêu quý của xứ Phi được rước vào theo sau hàng giáo sĩ thì toàn dân đứng lên reo mừng.

Sau rước lễ, vị đại diện của Ðức Thánh Cha công bố: Cuộc gặp gỡ thế giới lần tới sẽ tổ chức tại Valencia, Tây Ban Nha vào năm 2006.

TỔ CHỨC THĂM VIẾNG

Vào buổi sáng thứ Bảy 25-1-03 tất cả các phái đoàn được mời tới thăm viếng một trong các nhà thờ địa phương. Tất cả những phái đoàn nói tiếng Anh được thăm đền thờ quốc gia kính ảnh Ðức Mẹ làm phép lạ tại Sucat, Muntinlupa City. Tinh thần hiếu khách của người dân Phi luật Tân thật là tuyệt vời và quảng đại. Những chiếc nón, quạt, ảnh tượng làm quà cùng với những màn trình diễn liên tục chào mừng quan khách. Tiếp theo là thánh lễ do Ðức Tổng Giám mục Elden Curtis của TGP Omaha, tiểu bang Nebraska, Hoa Kỳ, cử hành. Những màn múa cờ, ca nhạc, vũ điệu thích hợp với phụng vụ được đem áp dụng. Sau đó là buổi lễ hội với đầy đủ đặc sản địa phương và trình diễn văn nghệ.

Từ Sucat, nhiều người đến thăm thành phố rác được gọi là "Núi Khói" (Smokey Mountain) tại Payatas. Hàng ngàn người sống nhờ vào đống rác từ Manila đổ ra. Họ là nạn nhân của cuộc chiến giữa nhóm cộng sản và quân đội. Nhưng nhờ các cha dòng Vinhsơn và các nữ tu, cuộc đời của các gia đình nghèo khó này có cái gì khác lạ. Họ giữ được tư cách làm người của mình. Mặc dù nghèo, rách, quần áo con cái họ luôn luôn được giặt sạch sẽ. Nhà nguyện cũng được cất lên ngay dưới chân đôłng rác khổng lồ này. Khách ngoại quốc đều thấy nhân phẩm vẫn được giữ gìn tại đây, mặc dầu trong cảnh nghèo cùng cực của con người.

KẾT LUẬN

Thánh Thần Chúa luôn luôn chủ động trong đời sống của Giáo hội. Những cuộc gặp gỡ gia đình thế giới này chính là những thách đố đối với phong trào tục hóa hiện được rất nhiều nhà cầm quyền tại tây phương đang cổ võ. Chúng ta hãy vững niềm tin vào sự chiến thắng của Chúa trong việc bảo vệ và nuôi dưỡng hạnh phúc cuộc sống gia đình mặc cho bao cám dỗ và thử thách: "Cứ yên tâm, chính Thầy đây, đừng sợ" (Mc 6:50).