CON TIM KHAO KHÁT:
VỌNG LÊN TINH THẦN VIỆT NAM

Tu sĩ Ruffino Zaragoza, OFM Cap.

(Thế Hùng dịch)

LTS: Tu sĩ Ruffino Zaragoza thuộc Dòng Phanxicô là người Mỹ sinh trưởng tại Hoa Kỳ. Sau nhiều lần tham dự thánh lễ Việt Nam, là một nhạc sĩ Thầy cảm thấy bị thôi thúc phải thực hiện việc giới thiệu thánh ca Việt Nam cho những người Hoa Kỳ. Sau khi giúp hoàn thành đĩa CD "Chung Lời Tán Tụng" gồm một số bài thánh ca Mỹ và Việt phổ thông và do Nhà Xuất bản Thánh Nhạc Oregon Catholic Press (OCP) phát hành vào năm 2002, Thầy Zaragoza cho ra mắt đĩa nhạc CD thứ hai cũng do OCP phát hành với tựa đề "Con Tim Khao Khát" gồm một số bài thánh ca Việt Nam không lời được trình bày bằng nhạc cụ dân tộc Việt Nam phối hợp với một số nhạc cụ Tây phương. Bài viết sau đây của Thầy nói về quá trình thực hiện đĩa nhạc mới này. 

Những ca khúc Việt Nam đã chiếm lấy hồn tôi. Ðã nhiều năm nay tôi thường tham dự các Thánh lễ Việt Nam ở Hoa Kỳ. Cách ngân nga độc đáo, lối diễn tả lòng sùng kính trong phụng vụ, và những bái đầu mang tính cách thánh thiêng trong khi chúc bình an đã lôi cuốn tôi một cách mãnh liệt, nhưng chính những bài ca đã hoàn toàn thu hút tôi.

Ba năm trước đây, Nhà Xuất bản Công Giáo Oregon (Oregon Catholic Press, OCP), một nhà xuất bản lớn ở Hoa Kỳ chuyên phát hành các tác phẩm thánh nhạc có trụ sở đặt tại thành phố Portland, tiểu bang Oregon, đã chấp thuận ý kiến của tôi về việc thu thập các bản nhạc dịch ra tiếng Việt từ những bài thánh ca tiếng Mỹ và xuất bản một tuyển tập bằng cả 2 thứ tiếng. Khi tiến hành công việc này, tôi nảy ra ý nghĩ thay đổi danh sách các bài hát và vì thế tuyển tập cũng bao gồm luôn 7 bài thánh ca tiếng Việt rất phổ biến kèm theo lời Anh. Tôi được phép Cha Bề trên Tỉnh dòng Phanxicô của tôi cho đi Việt Nam và từ đó tôi có kinh nghiệm trực tiếp về cội nguồn của những dòng nhạc Việt lôi cuốn này.

Tại Sài Gòn, với sự giúp đỡ của Cha Xuân Thảo cũng thuộc Dòng Phanxicô, một nhạc sĩ lão luyện và là một nhạc trưởng ca đoàn, chúng tôi bắt đầu thâu 24 bài hát trong tuyển tập Thánh ca song ngữ này. (Tôi cũng đã nói rõ về tiến trình hình thành nhạc tuyển này trong một bài viết được đăng trong Nguyệt san Ðức Mẹ Hằng Cứu Giúp của Phụ tỉnh Dòng Chúa Cứu Thế Hải Ngoại số tháng 6 năm 2002). Nhờ Cha Xuân Thảo và kỹ sư Phạm Kim, chúng tôi cũng thâu luôn các loại nhạc cụ truyền thống Việt Nam trong một số bài hát và điều này trở nên mầm hạt cho một dự án hoàn toàn mới mẻ.

Trải qua năm tháng, tôi đam mê với một số giai điệu từ các bài hát tôi nghe được qua những ca đoàn Việt Nam. Và tôi phấn khởi với việc Nhà Xuất bản Công Giáo Oregon đã chấp thuận ý kiến thâu một đĩa thánh nhạc Việt Nam sử dụng cả nhạc cụ tây phương lẫn đông phương. Tôi yêu cầu anh Phạm Vĩnh là một kỹ sư thâu thanh ở Quận Cam giúp tôi trong dự án này. Chúng tôi đã cùng nhau làm việc và anh đã giúp tôi liên lạc với một số nhạc công ở Việt Nam biết sử dụng nhạc cụ dân tộc.

Vì thế vào mùa Xuân năm 2002, tôi trở lại Việt Nam trong vài tuần lễ để duyệt lại các âm điệu với Tu sĩ Nguyễn Văn Quang dòng Phanxicô, một người bạn và cũng là một nhạc sĩ. Tôi cũng viết phần phối khí và liên lạc với các nhạc sĩ (dĩ nhiên qua người thông dịch) để học biết thêm về những bài hát họ sáng tác.

Tôi cũng có dịp học hỏi thêm về đất nước Việt Nam. Bạn thân của tôi là Cha Trịnh Hoàng, dòng Phanxicô, đã được phép làm bạn đồng hành với tôi trong một phần của chuyến đi để giúp tôi hiểu thêm về tinh thần và đời sống của một dân tộc mà âm nhạc của họ tôi muốn chia sẻ, phổ biến. Cha Hoàng đã đưa tôi ra Phát Diệm xem Nhà thờ chính toà nổi tiếng được xây cất năm 1899. Nhà thờ này pha lẫn kiến trúc Á đông và tây phương. Nghiên cứu nghệ thuật xây cất ngôi nhà thờ nổi danh này vào một buổi chiều nắng gắt, tôi biết rằng tôi muốn đĩa nhạc mới phải pha lẫn tính cách của 2 dòng văn hoá mà nhà thờ này ôm ấp.

Cha Hoàng dùng các tuần nghỉ hè của mình để thực hiện các công việc bác ái ở nhiều nơi tại Việt Nam. Tôi cũng đi với Cha Hoàng trên những con sông đến thăm các nhà nuôi trẻ mồ côi và những người nghèo. Bên cạnh sự nghèo khổ triền miên của người Việt, tôi cũng nhận ra sức mạnh, lòng can đảm và niềm tin không hề dập tắt của họ.

Ðồng thời, một chủng sinh dòng Phanxicô ở Sài Gòn là thầy Nguyễn Khương Duy dịch giùm cho tôi một số bài hát tôi chọn ra trong đĩa nhạc này. Mặc dầu các bài hát được diễn tả không phải bằng lời mà bằng các nhạc cụ, tôi biết rằng phần phối khí âm điệu cần phản ánh ý nghĩa của bản nhạc. Ngoài ra, các câu chuyện từ những nhạc sĩ kể về cách thức và lý do họ viết các bài ca cũng cần được diễn tả ra trong lối trình diễn. Suy nghĩ về những bài hát, tôi tìm thấy một ý tưởng chung của những nhạc sĩ sáng tác: một khát vọng Thiên Chúa thật mãnh liệt.

Sau khi hoàn tất công việc thâu nhạc cụ dân tộc trong phòng thâu ở Việt Nam và trong khi thâu lồng nhạc cụ sáo tây phương và đàn đại hồ cầm cello ở Quận Cam, tôi nhận ra dòng nhạc đã cho tôi tựa đề của đĩa nhạc này là "Con Tim Khát Khao" (Longing Heart). Ðặc biệt sau khi nghe âm điệu từ những nhạc cụ dân tộc Việt, tựa đề đĩa nhạc đánh động tôi về niềm hy vọng của một dân tộc đã chịu đau khổ quá nhiều do chiến tranh và áp bức nhưng vẫn giữ vững niềm tin.

Ðĩa nhạc "Con Tim Khao Khát" có lẽ là đĩa nhạc thánh ca Việt Nam không lời đầu tiên được phát hành. Chúng tôi đã pha lẫn nhạc cụ dân tộc Việt với đàn dương cầm (piano) và đôi khi với tiếng sáo tây và đại hồ cầm, hầu tạo nên một sự kết hợp phong phú với tiếng nhạc dịu dàng thích hợp cho những cuộc tĩnh tâm, suy niệm và cầu nguyện. Một số nhạc công nổi tiếng tại Việt Nam cùng với các nhạc công từ miền Nam California đã giúp làm nên một đĩa nhạc độc đáo mang tính cách quốc tế.

Ða số người Hoa Kỳ không bao giờ tham dự một thánh lễ Việt, và có thể gặp khó khăn khi phải phân cách những hình ảnh xưa về chiến tranh với một dân nước ở vùng Ðông Nam Á này. Trong những lúc thâu thanh ở Việt Nam, các nhạc công từ những nước khác nhau đã có thể nói chuyện với nhau qua âm nhạc. Chúng tôi không biết ngôn ngữ của nhau, nhưng đã cho phép các giai điệu âm nhạc nối kết tâm hồn chúng tôi lại. Niềm hy vọng của tôi là những người Hoa Kỳ có thể được giới thiệu đến một tâm hồn và một tinh thần bền bỉ của người Việt Nam qua đĩa nhạc được trình bày theo cách nhìn của một người phương tây.

Mặc dầu nhằm giới thiệu với người Hoa Kỳ gốc Âu châu, đĩa nhạc CD thánh ca Việt Nam không lời này cũng được nhiều người Việt tiếp nhận nồng hậu. Nhưng đối với người Việt Nam, đĩa nhạc CD này hơi khác thường bởi vì người Việt ít khi trình diễn nhạc mà không có lời kèm theo. Việc lồng nhạc cụ dân tộc Việt với nhạc cụ tây phương cũng có thể hơi lạ lùng. Tôi đã chơi dương cầm trong tất cả các bài trong đĩa CD bởi vì người Tây phương quen với âm thanh này hơn. Nền nhạc bằng tiếng dương cầm cho phép người nghe Tây phương tiếp nhận tiếng du dương của những nhạc cụ dân tộc Việt như đàn tranh, đàn bầu, đàn nhị một cách dễ dàng hơn. Cũng thế, nhịp điệu của các bản nhạc chậm hơn so với khi ca đoàn hát trong Thánh lễ Việt Nam. Việc giảm tốc độ bài hát nhằm có ý đưa dòng nhạc đến chỗ suy niệm cầu nguyện và thinh lặng lắng nghe. Trong nỗ lực đưa nền văn hoá của người Việt đến gần với những người không phải gốc Á châu, tôi xin phép cộng đồng Công Giáo người Việt cho tôi được dễ dãi hơn với việc phối khí.

Tôi rất lấy làm cảm kích đối với các tu sĩ Phanxicô và nhạc công đã giúp cho dự án được hoàn thành. Nhờ họ giúp đỡ, có lẽ một số người Hoa Kỳ, sau khi suy niệm nhờ đĩa nhạc này, có thể tiếp nhận anh chị em người Việt với một cái nhìn mới mẻ hơn. Có lẽ nhờ đó chúng ta có thể nhận ra nỗi khát khao chung về một Thiên Chúa, và cùng nhau hát lên tâm tình khao khát của chúng ta.

Ðịa chỉ: 2458 Atlantic Ave

Long Beach, CA 90806

Ðiện thoại: (562) 424-2041