ÐỨC GIOAN PHAOLÔ II
CHỨNG NHÂN KITÔ GIÁO CAO CẢ
CỦA THỜI ÐẠI CHÚNG TA

Vấn Lịch sử sẽ thấy như thế nào về giáo triều của Ðức Gioan Phaolô II? Những mốc điểm nào sẽ được lịch sử ghi nhận đây?

Ðáp Tôi hy vọng là lịch sử sẽ nhớ đến Ðức Gioan Phaolô II như là một chứng nhân Kitô giáo cao cả của thời đại chúng ta. Tất cả mọi sự Ngài làm đều để biến đổi thế giới này và làm tái sinh động Giáo Hội theo chiều hướng này. Ngài thực sự tin rằng Chúa Giêsu Kitô là giải đáp cho vấn nạn hết mọi cuộc sống con người. Ðó là niềm xác tín đã làm sinh động thừa tác vụ làm Giám Mục Rôma của Ngài. Và đó cũng là niềm xác tín cũng đã đánh dấu những giây phút nghiêm trọng nhất của giáo triều Ngài: giây phút kêu gọi "đừng sợ" vào dịp đăng quang giáo hoàng của Ngài; chuyến tông du hào hùng của Ngài về Balan vào tháng 6 năm 1979, chuyến tông du biến đổi lịch sử thế giới; hai bài diễn từ tại Liên Hiệp Quốc; những lời tuyên bố cương quyết mãnh liệt với nhóm Sandinistas ở Nicaragua năm 1983 cũng như với những kẻ nổi loạn ở Chí Lợi năm 1987; cuộc hành hương đến Thánh Ðịa trong dịp Ðại Hỷ Kỷ Niệm Mừng Ðại Năm Thánh 2000. Ðó còn là niềm xác tín làm nồng cốt vững chắc nơi các giáo huấn của Ngài.

Vấn Những gì ông nói phải chăng là ba điều chiếm đạt lớn nhất của Ngài?

Ðáp Vấn đề lớn đối với Giáo Hội Công Giáo ở cuối thiên kỷ thứ hai của lịch sử mình đó là vấn đề liệu Giáo Hội có thể cống hiến một chứng từ tha thiết, mãnh liệt và toàn diện về niềm tin tưởng cùng với nỗi hy vọng của mình hay chăng? Ðức Gioan Phaolô II đã trả lời vấn nạn này một cách dứt khoát, bằng cuốn Giáo Lý Giáo Hội Công Giáo, bằng huấn quyền riêng của Ngài, cũng như bằng một khả năng làm cho những niềm xác tín Kitô giáo "trở thành sống động" trong lịch sử, như nơi cuộc sụp đổ của Cộng Sản Âu Châu. Bởi thế tất cả đều ăn khớp với nhau - việc canh tân Giáo Hội với tầm ảnh hưởng trên thế giới. Khó lòng mà nêu lên được ba thành đạt lớn nhất trong mối liên hệ này, nhưng ba điều thành đạt tiêu biểu có thể được kể đến là Cuốn Giáo Lý, chuyến tông du về Balan 6/1979, và cuộc Mừng Ðại Năm Thánh 2000.

Vấn Căn cứ vào địa dư, lịch sử và tình trạng đau thương của Balan thì có nước nào đã có thể sản xuất ra được một Gioan Phaolô II chăng?

Ðáp Không thể chối cãi được kinh nghiệm chuyên biệt của vị Giáo Hoàng về Balan là một văn hóa Công Giáo có lẽ sâu đậm nhất trên thế giới, đã ảnh hưởng rất nhiều đến giáo triều của Ngài. Vị Giáo Hoàng này không bao giờ biết đến chiều hướng tân tiến đại quát, những thứ làm cho niềm xác tín đạo giáo đang phai mờ, những thứ cho rằng niềm tin vào Vị Thiên Chúa của Thánh Kinh là vấn đề thuộc quá khứ. Ngược lại, những gì ngài Koral Wojtyla biết được từ lịch sử của Balan cũng như từ chứng từ Balan dưới thời Nazi cũng như dưới chế độ tàn bạo Cộng Sản đó là một Phúc Âm vẫn là những gì mãnh liệt nhất trong lịch sử, một Phúc Âm có năng lực biến đổi đời sống cá nhân cùng với năng lực biến đổi xã hội.

Vấn Có một số công đồng chung, như những nỗ lực cố ý canh tân ở thế kỷ 15 chẳng hạn, đã không gặt hái được thành công nhiều lắm. Sau cuộc hỗn độn xẩy ra vào thập niên 1960 và 1970, chúng ta có thể nói rằng Ðức Gioan Phaolô II đã giúp vào việc cứu vãn Công Ðồng Chung Vaticanô II hay chăng?

Ðáp Không giống như các công đồng khác, Công Ðồng Chung Vaticanô II là một công đồng không đưa ra "những chiếc chìa khóa" thích nghĩa cho việc hiểu được giáo huấn của mình. Các công đồng khác công bố những kinh tin kính, những khoản luật mới lập, những bè rối bị lên án, là tất cả những gì bao gồm "những chiếc chìa khóa" để hiểu được vấn đề của công đồng. Công Ðồng Vatican II không hề làm một điều nào trong những điều ấy. Bởi thế mà công việc của giáo triều này là đưa ra "những chiếc chìa khóa" ấy, qua huấn quyền của vị Giáo Hoàng đương kim, cũng như qua việc Ngài thực hiện với một số thượng hội giám mục.

Vấn Ðức Thánh Cha đã qui cho Ðức Trinh Nữ việc cứu mạng sống của Ngài vào ngày 13/5/1981. Việc tôn sùng Mẹ Maria của Ngài đã gây ảnh hưởng gì đến giáo triều của Ngài ra sao?

Ðáp Vị Giáo Hoàng này không ngừng đề cao Ðức Mẹ như là mẫu mực cho tất cả vai trò làm môn đệ của Kitô hữu, và theo tôi nghĩ đây là đề tài Thánh Mẫu quan trọng nhất của Ngài. Ðức Gioan Phaolô II dường như chấp nhận cái minh thức của thần học gia Hans Urs von Balthasar cho rằng tất cả cuộc sống của người Kitô hữu, một cách nào đó, được hình thành theo hình ảnh Ðức Maria, Vị đã thưa lời "xin vâng," một lời làm hiện thực Việc Nhập Thể và ở một nghĩa nào đó là khởi điểm cho Giáo Hội. Ðức Gioan Phaolô II nhấn mạnh là tất cả lòng thành thực sùng kính Thánh Mẫu được tập trung vào Chúa Kitô và có tính cách Ba Ngôi. Như ở tiệc cưới Cana, Ðức Maria luôn chỉ đến Người Con của mình chứ không phải là bản thân mình - "Các anh hãy làm những gì Người bảo"; và vì Người Con này vừa là Con Ðức Maria lẫn Con Thiên Chúa nên khi chỉ cho chúng ta đến với Người là vị Thánh Mẫu này chỉ cho chúng ta đến ngay tâm điểm của chính Ba Ngôi Thiên Chúa.

Vấn Ông đã đề cập đến trong tác phẩm "Chứng Nhân Hy Vọng" của ông là có một số nhà phê bình nói rằng Ðức Gioan Phaolô II có thể hành động hữu hiệu hơn nữa nếu Ngài tỏ ra ngặt nghèo hơn và thường xuyên hơn với các vị giám mục và thần học gia sai lạc. Lịch sử sẽ cho thấy rõ đó là người nào: Ðức Thánh Cha hay những nhà phê bình Ngài?

Ðáp Vấn đề liên hệ giữa Vị Giám Mục Rôma và Tòa Thánh Rôma với luật phép của các Giáo Hội địa phương trên khắp thế giới là một vấn đề sẽ được cứu xét hết sức cẩn thận trong tương lai. Không thể nào Ðức Giáo Hoàng lại là một viên chức đối với mỗi giáo phận trên thế giới, hay thực sự là vị đồng chủ tịch của hết mọi hội đồng giám mục quốc gia. Các vị giám mục phải có trách nhiệm chính trong việc trừng sử các huynh đệ giám mục của mình. Nếu những cơ cấu hội đồng giám mục hiện nay ngăn cản việc huynh đệ sửa lỗi cho nhau ấy thì các cơ cấu hội đồng giám mục này cần phải được thay đổi. Áp dụng vào trường hợp các thần học gia cũng thế. Tòa Thánh đã phải nhúng tay vào một số trường hợp vì các vị giám mục địa phương tỏ ra lưỡng lự ra tay, hay sợ phải ra tay, hoặc không có khả năng hiểu được lý do tại sao cần phải ra tay. Tại sao Tòa Thánh lúc nào cũng cần phải thi hành những gì có thể - "nặng nề" -? Cũng thế, tôi dĩ nhiên nghĩ rằng chúng ta dầu sao cũng phải công nhận là Tòa Thánh có thế giá vững chắc hơn là các vị giám mục địa phương nơi nhiệm vụ pháp chế của mình. Như tôi đã nói, tất cả những điều này cần phải được làm sáng tỏ một cách cẩn thận vào khoảng thời gian ít nữa đây.

Vấn Những công việc chính yếu của giáo triều tới đây sẽ là gì?

Ðáp Ðể tiếp tục công cuộc thúc bách loan báo Phúc Âm theo tâm tưởng của Ðức Gioan Phaolô II; để tạo cho Giáo Hội cơ hội "tiêu hóa" huấn quyền phong phú của đại giáo triều này; để suy nghĩ rất cẩn thận về thách đố Hồi Giáo và phát triển khả năng phân biệt giữa Hồi Giáo chân chính và cực bảo thủ, những lực lượng Hồi Giáo chính trị; để tìm những đường lối mới trong việc liên hệ giữa chứng từ về luân lý của vai trò giáo hoàng đối với vấn đề ngoại giao của Tòa Thánh.

Vấn Nếu Ðức Gioan Phaolô II có thể kéo dài giáo triều của mình thì Ngài còn có thể làm gì khác được nữa hay chăng?

Ðáp Tôi không nghĩ rằng Ðức Thánh Cha này có ý định như thế. Ngài đi đến quyết định sau khi đã tha thiết cầu nguyện; Ngài phó dâng các quyết định ấy cho Chúa; Ngài biết rằng Ngài sẽ phải trả lẽ cho Chúa về vai trò quản lý của mình. Ðó là cách Ngài đã nghĩ về những gì xẩy ra trong quá khứ - mặc dù tôi phải nói ngay rằng một trong những tính chất nổi bật nhất của vị Giáo Hoàng này là việc Ngài hết sức hướng đến tương lai. Vấn đề của Ngài bao giờ cũng như thế này giờ đây Chúa Thánh Thần đang muốn chúng ta làm gì?