THẾ HÙNG

Cứ mỗi khi Giáng Sinh trở về, trong nhà ngoài phố, nhiều nơi người ta trưng bày các cây thông lớn nhỏ, thật lẫn giả, xanh rì những lá được bao quanh bởi những ngọn đèn đủ màu đẹp mắt và thường trên chóp đỉnh ngọn thông là một ngôi sao sáng chói. Ngôi sao này gợi lại cho chúng ta ngôi sao Bêlem năm nào đã dẫn đường các nhà đạo sĩ hay "ba vua" đến Bêlem thờ lạy Chúa Giêsu Cứu Thế, Ngôi Hai Thiên Chúa làm người, giáng sinh. Vậy câu chuyện ngôi sao này thật hư ra sao? Phải chăng đây là một phép lạ hay là một hiện tượng thiên văn?

NGÔI SAO BÊLEM: BIỂU TƯỢNG HAY TINH TÚ?

Ðối với đạo Công Giáo, ngôi sao Bêlem nhấn mạnh đến ý nghĩa biểu tượng tiêu biểu cho ánh sáng Chúa Kitô, kêu gọi mọi người hãy hướng về Ngài mà cụ thể là các nhà đạo sĩ Ðông phương.

Theo các nhà chú giải Kinh Thánh, các nhà đạo sĩ đã thấy và đi theo ánh sao, mang theo những món quà cho vị vua họ mong đợi. Sau một cuộc hành trình gần 1200 dặm, có lẽ là từ xứ Ba Tư tức Iran hiện nay, họ đã tìm thấy vị vua họ kiếm tìm không phải trong một hang đá máng cỏ nhưng là trong một căn nhà khi Chúa Giêsu bấy giờ đã được khoảng hơn 1 tuổi rồi. Ðó là lý do tại sao vua Hêrôđê đã sai quân lính tàn sát các hài nhi trong vùng Bêlem từ hai tuổi trở xuống sau khi ông biết là ba nhà đạo sĩ sau khi kính bái Chúa Giêsu đã trở về quê hương của họ thay vì về báo cáo lại cho ông biết (Mt 2:16). (Vua Hêrôđê này là Vua Hêrôđê Cả qua đời vào khoảng năm thứ 4 trước Công nguyên khác với Vua Hêrôđê Con hay là Hêrôđê Antipasau này đã cho chém đầu Thánh Gioan Tẩy Giả và nhạo báng Chúa Giêsu trong cuộc Khổ nạn.)

Cũng cần nhắc lại ở đây rằng lịch công nguyên hay còn gọi là tây lịch chúng ta đang sử dụng thật ra có sai sót. Một tu sĩ Công Giáo có tên là Dionysus Exiguus vào thế kỷ thứ 6 đã làm lại hệ thống lịch thay thế cho lịch La Mã bằng cách lấy sự kiện Chúa Giêsu sinh ra làm mốc điểm. Vì thế năm Chúa Giêsu sinh ra gọi là năm thứ 1 AD (Anno Domini tiếng Latinh có nghĩa là Năm của Chúa) còn thời gian trước đó gọi là BC (Before Christ có nghĩa là Trước Chúa Kitô). Ngày nay người ta còn gọi hệ thống lịch của Dionysus là lịch công nguyên hay tây lịch như đã nói trên. Tuy nhiên, do tính toán nhầm lẫn, Dionysus đã tính sai khi trừ bớt một số năm cai trị của các vị hoàng đế La Mã. Vì thế, lẽ ra niên lịch chúng ta đang dùng phải thụt lùi lại khoảng 4 năm mới đúng. Ðiều đó có nghĩa là năm 2003 đáng lẽ phải gọi là năm 2007. Do đó, nếu Chúa Giêsu sinh ra trong thời kỳ Vua Hêrôđê Cả như được Thánh sử Matthêu tường thuật trong Kinh Thánh thì Ngài ắt phải sinh vào khoảng năm 4 BC hoặc có thể trước đó một chút).

Trong giới khoa học gia, một số người đã cố công nghiên cứu và cho rằng ngôi sao Bêlem có thể là một ngôi sao chổi nào đó hay là do một sự bùng nổ trong dãy ngân hà.

TỪ MỘT ÐỒNG TIỀN CỔ LA MÃ.

Một lý thuyết lý thú mới đây về ngôi sao Bêlem đã được một nhà khoa học Hoa Kỳ khác đưa ra với những bằng chứng mới lạ được in trong cuốn sách "The Star of Bethlehem: The Legacy of the Magi" (Ngôi Sao Bêlem: Di Sản của các Ðạo Sĩ) được xuất bản năm 1999.

Tác giả lý thuyết mới này về ngôi sao Bêlem tên là Michael Molnar. Ông là một chuyên gia về điện toán có bằng tiến sĩ về vật lý thiên văn và đã từng giảng dạy ở các Ðại học có tiếng Colorado, Toledo và Rutgers.

Ông Molnar ngoài công việc nghiên cứu thiên văn còn có thú tiêu khiển sưu tập các đồng tiền Hy Lạp và La Mã cổ xưa có các biểu tượng tinh tú. Vào mùa xuân năm 1990, ông đã mua được một đồng tiền bằng đồng từ vùng Antiôkia (thuộc nước Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay) có minh hoạ hình chòm sao Sơn Dương quay lại nhìn một ngôi sao trên đầu. Ông ta mua với giá 50 Mỹ kim nhưng lại có một giá trị vô giá. Bởi vì sau này, Molnar phát hiện thấy dấu hoàng đạo khắc trên đồng tiền tiêu biểu cho vương quốc của Vua Hêrôđê ở đất Do Thái. Từ đồng tiền này, nhà khoa học Molnar đã bắt đầu nghiên cứu về Ngôi Sao Bêlem như được tường thuật trong Kinh Thánh.

. ÐẾN MỘT LÝ THUYẾT MỚI VỀ SAO BÊLEM

Theo ông Molnar, các nhà đạo sĩ đến thờ lạy Chúa Giêsu Cứu Thế thuộc về một giai cấp tăng lữ ở Ba Tư. Họ là những thầy thuốc đồng thời cũng là nhà đoán mộng và chiêm tinh gia. Công việc của họ là nhìn tinh tú trên trời, dự đoán và theo dõi sự thay đổi vị trí của các tinh tú. Họ cũng tin rằng định mạng con người có thể đoán được qua những ngôi sao này. Việc sinh hạ một vị cứu thế ắt hẳn đã làm cho những vị đạo sĩ Ba Tư này lưu ý bởi vì họ thuộc về đạo Bái hỏa giáo (Zoroastra) là đạo cũng mong đợi một vị cứu thế như đạo Do Thái. Và họ đọc được nơi ngôi sao Bêlem một vị tân vương của Do Thái mới sinh ra. Ngày nay chúng ta phân biệt rõ rệt giữa chiêm tinh học mang tính cách bói toán mê tín dị đoan và thiên văn học có tính chất khoa học hơn. Nhưng ngày xưa vào thời Cổ La Mã, người ta không thể tách rời chiêm tinh học với thiên văn học.

Sau khi nghiên cứu tỉ mỉ hệ thống chiêm tinh của các nhà đạo sĩ, ông Molnar đã giải mã biến cố sao lạ Bêlem này. Theo ông, ngôi sao này xuất hiện trên bầu trời vào ngày 17 tháng Tư năm thứ 6 trước Công nguyên. Trong bản vẽ các tinh tú trên bầu trời, các nhà đạo sĩ đã nhìn ra có một ngày đầy những điềm báo về một vị đại đế ra đời. Vào ngày này, sao Mộc hay Mộc tinh (tức Jupiter, một trong 7 hành tinh của thái dương hệ trong đó có trái đất chúng ta đang ở) mọc như sao mai ở vị trí mạnh mẽ nhất. Hệ thống này tập trung ở một phần bầu trời được biết đến với tên gọi là chòm sao Sơn Dương (Aries) mà thời đó tiêu biểu cho vương quốc Hêrôđê như được ghi trong sách "kinh thánh về chiêm tinh học" Tetrabiblios của Claudius Ptolemy là sao Sơn Dương kiểm soát dân chúng "Giuđêa, Idumêa, Samaria, Palestine, và Coele Syria" tức là những vùng đất dưới sự cai trị của Vua Hêrôđê. Từ sự kiện thiên văn này, các nhà đạo sĩ biết rằng họ đang tìm kiếm điều gì và ở đâu.

Những biểu tượng thiên văn trên đồng tiền cổ Rôma cũng đưa ông Molnar đến kết luận rằng "ngôi sao lạ Bêlem" thật ra là hai cuộc nguyệt thực của Sao Mộc Tinh hay Sao Mộc trong một cuộc giao hội (conjunction) thiên văn hiếm có xảy ra ở chòm sao Sơn Dương (Aries) vào năm thứ 6 BC và một tháng sau đó vào ngày 17/4 cùng năm.

Ông Molnar đã cho rằng các câu Kinh Thánh về tường thuật Giáng Sinh khẳng định lý thuyết về ngôi sao Bêlem ông đưa ra. Theo ông, câu trong Kinh Thánh mô tả nơi các nhà đạo sĩ lúc đầu thấy ngôi sao có thể dịch là "[xuất hiện] ở phương Ðông" hoặc là "đang lên" (Mt 2:2,9), đề cập đến việc mọc sao gần như đồng lúc với mặt trời ở phía đông lúc bình minh. Vào ngày 17 tháng 4, mặt trời mọc cùng với sao Mộc. Nói một cách khác, lý thuyết của Mohnar cho rằng sao Bêlem là Mộc tinh.

Trong cuộc hành trình của ba nhà đạo sĩ về Bêlem, Mộc tinh, ngôi sao chính trong hệ thống này, đã di chuyển trên bầu trời theo hình zigzag. Ðiều này có thể giải thích tại sao Kinh Thánh tường thuật rằng ngôi sao chuyển vận không bình thường. Molnar nói rằng, tường thuật trong Kinh Thánh giải thích sự di chuyển của Sao Mộc bằng những từ chứa đựng các ý nghĩa về mặt thiên văn. Theo ông Molnar, Sao Mộc không "dẫn trước" các nhà đạo sĩ, nhưng là "đi trước" họ. Sự phân biệt này có thể dường như là nhỏ nhặt, không đáng kể, nhưng từ Hy Lạp "đi trước" được dùng trong một số bản dịch mô tả lối vận hành ngược của hành tinh này. Vận hành ngược diễn ra khi nhìn từ Trái Ðất, người ta sẽ thấy một hành tinh dường như đi ngược lại quĩ đạo của nó trong nhiều ngày hay nhiều tuần lễ vào một lúc nào đó. Sau đó hành tinh này ngừng lại và tiếp tục quĩ đạo bình thường của nó. Theo tính toán của Mohnar, Sao Mộc đã "đi trước" tức là vận hành ngược trong nửa năm sau của năm thứ 6 trước Công nguyên (6 BC). Vào cuối cuộc vận hành ngược này, Sao Mộc đứng yên một chỗ trên bầu trời vào ngày 19 tháng 12. Lúc đó, Sao Mộc trở lại trong chùm sao Sơn Dương, nơi nó bắt đầu khi mà ba nhà đạo sĩ thấy xuất hiện vào tháng Tư lúc mọc lên ở hướng đông.

Như thế, Ngôi sao Bêlem đối với Molnar không phải là một hiện tượng hiếm có về mặt thiên văn học bởi vì nguyệt thực trên Sao Mộc như trường hợp thời ba vị đạo sĩ vào năm 6 BC được lặp lại theo một chu kỳ 60 năm mặc dầu ít khi nào được hoàn hảo như thế. Nhưng Molnar cũng lưu ý rằng việc lặp lại các cuộc nguyệt thực này của Sao Mộc không có nghĩa là cứ mỗi 60 năm sẽ tạo những điều kiện mạnh mẽ cần thiết cho việc sinh hạ một vị vương đế.

Kinh Thánh cho thấy các nhà đạo sĩ đã sử dụng việc nghiên cứu tinh tú để tìm ra Chúa Cứu Thế. Mohnar cho rằng, tường thuật của Thánh Matthêu về cuộc viếng thăm của ba nhà đạo sĩ mang những dấu vết có ý nghĩa về mặt thiên văn. Nếu ba nhà đạo sĩ viếng thăm Chúa Hài Ðồng thì hầu như chắc chắn rằng họ mô tả vì sao thúc đẩy cuộc kính bái này bằng kiến thức chuyên môn của họ. Nhưng Thánh Matthêu, người viết Tin Mừng, không có cùng kiến thức như thế, thì chỉ ghi lại cuộc phát hiện của ba nhà đạo sĩ ở mức độ hiểu biết của thánh nhân.

Ðể thêm bằng cớ cho lý thuyết "ngôi sao Bêlem" của mình, ông Molnar còn viện dẫn cuốn sách Mathesis do một nhà chiêm tinh học tên là Maternus viết ra vào năm 334 AD, tức dưới thời Hoàng đế La Mã Constantin, người đã cho phép Kitô giáo được truyền giảng công khai sau vài thế kỷ bách hại của các hoàng đế La Mã trước đó. Trong cuốn sách Mathesis, ông Firmicus Maternus mô tả một biến cố thiên văn bao gồm cuộc nguyệt thực trên Sao Mộc trong chòm sao Sơn Dương tiêu biểu cho việc sinh hạ một vị vua từ trời. Theo Molnar, đáng lẽ Maternus đề cập đến chính Chúa Giêsu là vị vua từ trời đó nhưng trong những thế kỷ đầu tiên đó, Giáo Hội lên án, không chấp nhận những niềm tin ngoại đạo của văn hoá Hy Lạp và La Mã, cho rằng chiêm tinh học là một hình thức thờ ngẫu tượng bởi vì nghiên cứu tinh tú thường đi đôi với việc thờ các vị thần. Do đó, ý tưởng các ngôi sao điều khiển vận mạng con người là mâu thuẫn với niềm tin Kitô giáo về một Thiên Chúa quyền năng kiểm soát cả vũ trụ. Dẫu vậy, theo ông Molnar, chiêm tinh học thời đế quốc La Mã được người dân đam mê và những ai đọc cuốn Mathesis, đều biết rằng biến cố nguyệt thực trên Sao Mộc chính là ngôi sao Bêlem và ám chỉ đến Chúa Giêsu. Nói một cách khác, Molnar cho rằng Maternus đã sử dụng chiêm tinh học để ủng hộ câu chuyện Giáng Sinh của Chúa Giêsu một cách kín đáo và bản chất ngôi sao Bêlem này cũng được ẩn dấu. Nếu không, các nhà thần học thời Kitô giáo tiên khởi đã bị lôi cuốn vào một cuộc bàn cãi sôi nổi về các ảnh hưởng của bầu trời vốn không nằm trong giáo lý của Kitô giáo. Ðó cũng là lý do tại sao Vua Hêrôđê và dân chúng ở Giêrusalem không nhìn thấy sao lạ Bêlem. Người Do Thái thời Vua Hêrôđê đã không áp dụng chiêm tinh học của các nước láng giềng vì họ cho đó là của văn hoá Hy Lạp ngoại đạo. Nhưng rõ ràng là theo tường thuật trong Thánh Kinh họ vẫn biết được thời điểm Ðấng Cứu Thế sinh ra và sứ điệp của các nhà đạo sĩ khẳng định sự mong đợi và hy vọng của họ. Nói một cách khác, mặc dầu lên án chiêm tinh học như là một hình thức thờ ngẫu tượng của dân ngoại, những người Do Thái có ăn học thời bấy giờ có lẽ vẫn có một sự hiểu biết nào đó về những hiện tượng thiên văn.

Ðến thế kỷ thứ 4, cách nhìn về ngôi sao Bêlem như là một phép lạ đã ăn sâu vào trong niềm tin Kitô giáo. Lối vận hành của ngôi sao này xem ra đồng nhất với quan điểm đây là một phép lạ. Kinh Thánh ngụ ý rằng ngôi sao Bêlem ẩn nấp khi các nhà đạo sĩ đến Giêrusalem (Mt 2:2). Rồi khi các nhà đạo sĩ từ giã Hêrôđê, ngôi sao dường như tái hiện và di chuyển một cách lạ thường: "Và này ngôi sao họ đã thấy ở phương Ðông, lại dẫn đường cho họ đến tận nơi Hài Nhi ở, mới dừng lại. Trông thấy ngôi sao họ mừng rỡ vô cùng" (Mt 2:9-10). Trong một số bài giảng về Phúc Âm theo Thánh Matthêu, Thánh Gioan Kim Khẩu vào thế kỷ thứ 4, cũng đồng ý rằng "ngôi sao [Bêlem] này không phải là. một vì sao,. nhưng là một quyền năng vô hình nào đó được biến đổi ra dạng này và rõ ràng là không có ngôi sao nào lại di chuyển lạ lùng như thế."

Ðức Thánh Cha đương kim Gioan Phaolô II khi mô tả về Ngôi sao Bêlem trong một bài giảng vào ngày Lễ Hiển Linh năm 2002, cho biết có sự gặp gỡ giữa quan điểm của Giáo Hội về tính cách bí nhiệm của ngôi sao với cái nhìn về chiêm tinh của những nhà đạo sĩ. Ðức Thánh Cha nói rằng ngôi sao chính là ánh sáng Ðức Kitô, xuất hiện cho các nhà đạo sĩ "dưới dạng thiên thể chói lọi đến nỗi thu hút sự chú ý của họ và dẫn họ đến Giêrusalem." Sau đó, Ðức Thánh Cha cho rằng, chính Ðức Kitô "đưa họ đi theo dấu vết của các lời tiên báo về Ðấng Cứu Thế thời xa xưa, ‘một vì sao sẽ xuất phát từ Giacóp, và một vương trượng sẽ mọc lên từ Israel" (Dân số 24:17).

Do đó, chính ở chỗ lời tiên báo này mà tính cách biểu tượng của vì sao Bêlem theo quan niệm Kitô giáo và quan điểm chiêm tinh của các nhà đạo sĩ gặp nhau. Theo ngôn từ của Hội Thánh, "một vì sao xuất phát từ Giacóp" báo trước việc Chúa Giêsu sinh ra từ đoàn dân được Thiên Chúa tuyển chọn. Còn theo từ ngữ các nhà đạo sĩ, "một vương trượng sẽ mọc từ Israel" ắt hẳn có nghĩa là một hành tinh thể huy hoàng chỗi dậy trong điềm chiêm tinh của người Do Thái.

KẾT LUẬN

Nhận xét chung của các nhà nghiên cứu cho rằng có một sự tương ứng kỳ lạ giữa những phát hiện của nhà khoa học Molnar và tường thuật trong Kinh Thánh. Các văn bản về chiêm tinh học thời xưa cũng ủng hộ cho lý thuyết này cùng với sự khẳng định từ các đồng tiền cổ La Mã ở Antiôkia vào thế kỷ 1.

Theo lời ông Owen Gingerich, giáo sự thiên văn học và lịch sử khoa học tại Ðại học Harvard nổi tiếng của Hoa Kỳ, công trình của Molnar là đóng góp góp quan trọng nhất của thế kỷ 20 xét về việc diễn giải ngôi sao Bêlem. Ông Gingerich cho rằng lý thuyết của Mohnar rất hữu lý không những đứng về phương diện văn hoá thời bấy giờ mà còn giúp cho tính cách đáng tin cậy về mặt lịch sử việc ba nhà đạo sĩ đến Giêrusalem tìm kiếm vị tân vương mới sinh ra.

Dĩ nhiên, đối với người có niềm tin Kitô giáo, cho dù ngôi sao Bêlem có phải là Sao Mộc hay là một loại sao chổi nào đó thì điều này cũng không quan trọng cho bằng họ phải có tâm hồn của ba nhà đạo sĩ luôn biết tìm kiếm Ðấng Cứu Thế không phải để kiểm chứng bằng cớ cho bằng biết đón nhận và tôn thờ Ngài trong suốt cuộc đời mình.