LINH MỤC - CÓ NÊN GỌI NGƯỜI LÀ "CHA" ?

TLTS: Trong những năm gần đây, chúng tôi có đọc được một số bài viết của những người trong lẫn ngoài Công Giáo, từ trong nước lẫn ngoài nước, không đồng ý về cách xưng "Cha" khi gọi các linh mục Công Giáo. Ðể có một sự hiểu biết đúng đắn về cách xưng hô kính trọng này đối với hàng linh mục trong Giáo hội Công Giáo, chúng tôi xin đăng bài viết dưới đây của Cha Phanxicô Xaviê Ngô Tôn Huấn, Chánh xứ Nhà thờ St. Gregory the Great ở Houston kiêm Linh hướng Phong trào Cursillo Việt Nam, Giáo phận Houston, nhân ngài góp ý về một bài báo có liên quan đến đề tài này được đăng trong Nguyệt san Dấn Thân số 7 tháng 12/2003 phát hành tại Houston.

Nguyệt San Dấn Thân số 7 tháng 12 vừa qua có đăng một bài dưới nhan đề "Hội Chứng Quyền Lực Trong Giáo Hội" của tác giả Võ Lý. Ðọc qua bài này, tôi nhận thấy tác giả đã có công nghiên cứu và can đảm trình bày một vấn đề khá tế nhị về những tương quan giữa Hàng giáo sĩ và giáo dân Việtnam từ trong quá khứ đến hiện tại.

Về nhiều ý kiến của tác giả nêu ra trong bài này, tôi chưa thể góp ý lúc này vì thời gian chưa cho phép. Tôi chỉ muốn góp ý ngay với tác giả về điều được nêu ra dưới Tiêu đề 4.3 "Danh xưng cha con giữa linh mục và giáo dân".

Ðể tiện cho độc giả được theo dõi, tôi xin trích nguyên văn đoạn trên của tác giả như sau: "Những từ xưng hô Cha, Ðức Cha, Ðức Thánh Cha để chỉ linh mục, Giám Mục, và Giáo hoàng không có nguồn gốc Kinh Thánh hay truyền thống các Tông Ðồ và Giáo Phụ. Chẳng những thế, chúng còn gây nhiều bối rối cho chúng ta mỗi khi đọc đoạn Phúc âm sau: ‘Phần anh em thì đừng để ai gọi mình là "rapbi" vì anh em chỉ có một Thầy, còn tất cả anh em là anh em với nhau. Anh em cũng đừng gọi ai dưới đất là Cha của anh em vì anh em chỉ có một Cha trên trời’ (Mt 23:8-9). Trong 2000 năm lịch sử của Giáo Hội thì hơn 1000 năm đầu không có một dấu vết nào của lối xưng hô này. Riêng tại Việtnam, việc gọi linh mục là Cha cũng mới xuất hiện gần đây, tại Hànội được ghi nhận vào năm 1924, trong khi Tin Mừng được rao giảng hơn 400 năm, vào khoảng năm 1533 dưới thời nhà Lê." (trang 42)

Ở phần tiếp trang 43, tác giả viết: "Lối xưng hô cha-con giữa linh mục và giáo dân chỉ là quy ước, xuất phát từ một giai đoạn lịch sử đặc thù. Nay thời thế đã đổi, tâm lý con người cũng khác, lối xưng hô này cũng nên được xét lại."

Là một linh mục trung thành với mọi giáo lý chân chính của Giáo Hội, tôi thấy cần phải lên tiếng về những ý kiến được trích dẫn trên đây của tác giả Võ Lý để rộng đường dư luận và nhất là để đánh tan những ngộ nhận, hiểu lầm về vấn đề được nêu ra.

Trước hết, tôi xin khẳng định ngay là danh xưng "Cha" dành cho các linh mục Công Giáo không phải là một "quy ước xuất phát từ một giai đoạn lịch sử đặc thù" như Tác giả Võ Lý đã tưởng tượng. Và cũng không phải danh xưng này "chỉ mới xuất hiện gần đây tại Hànội được ghi nhận vào năm 1924," như tác giả đã võ đoán. Phải nói: danh xưng này đã được Giáo Hội cho phép dùng từ lâu trong mọi ngôn ngữ nơi có người tin và sống Ðạo Công Giáo của Chúa Kitô. Thí dụ, người Pháp cũng gọi các linh mục là "Père" (Cha). Người Anh Mỹ gọi "Father", người Ý và Tây Ban Nha gọi "Padre" .v.v. Nhưng vì trong những ngôn ngữ này chỉ có cặp Ðại danh từ nhân xưng (personal pronouns) I-You; Je-Tu/Vous; Yo/Tu-Usted/. được dùng để đối thoại trong gia đình giữa cha mẹ, con cái, vợ chồng, anh chi em, bạn bè, và ngay cả để cầu nguyện với Chúa nữa.

Trong gia đình, con cái luôn thưa với cha mẹ bằng tương quan Cha-Con/ Mẹ-Con/ luôn xưng "con hoặc cháu," khi nói chuyện với ông bà. Con cái mà nói "tôi, tao" với Cha mẹ, hay Ông bà thì kể như thuộc thành phần thiếu giáo dục, đáng được sửa sai. Khi cầu nguyện, người Công giáo Việtnam luôn kính cẩn thưa "Lậy Chúa, con xin". và tuyệt đối không cảm thông được cách gọi Chúa là "Tu,/Toi" như trong Pháp ngữ hoặc Thou/You trong Anh ngữ trong khi người Pháp hay Mỹ cảm thấy rất thoải mái và tự nhiên khi xưng hô như vậy với Chúa vì đó là ngôn ngữ của họ. Ðây là những nét đặc thù về văn hóa và ngôn ngữ của mỗi dân tộc.

Trở lại lý do tại sao Giáo Hội phép gọi linh mục là "Cha", một trong những điều gây chia rẽ giữa Giáo Hội Công Giáo và anh em Tin Lành, một điều khiến tác giả Võ Lý phải lên tiếng đặt lại vấn đề. Tôi phải nói thêm một lần nữa là Giáo Hội cho phép gọi như vậy trong mọi ngôn ngữ từ lâu rồi chứ không phải là sản phẩm của riêng người công giáo Việt Nam, nạn nhân của cái gọi là "Hội Chứng Quyền lực" một đề tài tôi xin được góp ý trong dịp khác.

Tác giả Võ Lý nêu Phúc Âm Thánh Matthêu đoạn 23, câu 8-9 để chứng minh danh xưng "Cha" dành cho các linh mục Công giáo là "không có nguồn gốc Kinh Thánh hay truyền thống các Tông đồ và Giáo Phụ". Anh em Tin Lành cho đến nay cũng trích dẫn đoạn Tin Mừng trên để chỉ trích Giáo Hội Công Giáo là "rối đạo" (lạc giáo=heretic). Sự thật có phải vậy không??? Có lẽ anh em Tin Lành và tác giả Võ Lý đã đọc và hiểu và câu Kinh Thánh trên theo nghĩa ngữ học (semantic) của từ ngữ được dùng thay vì đi sâu vào tâm thức làm nền cho toàn bộ ý nghĩa sâu xa của lời Chúa Giêsu nói khi ấy. Thực ra, Chúa muốn chỉ trích những người Biệt Phái Pharisi về thói chuộng hư danh, khoe khoang và hợm hĩnh của họ, vì họ là những người thích được xưng tụng bằng cha bằng thầy (Rabbi), thích ngồi chỗ danh dự nơi hội đường, thích được chào đón nơi công cộng, thích khoe khoang về thành tích đạo đức thay vì thực sự sống và thực hành những gì là cốt lõi của Lề Luật, của Ðạo giáo. Vì thế, câu nói trên của Chúa Giêsu hoàn toàn áp dụng cho hạng người này với não trạng đó và không mang nội dung như anh em Tin Lành đã khai thác sai lạc để đả kích Giáo Hội Công Giáo.

Vậy tại sao Giáo Hội cho phép gọi linh mục là "Cha= Pater, Père, Father. Padre,..." ? Ðể trả lời cho hỏi này, chúng ta hãy đọc câu Kinh Thánh sau đây trích trong Thư 1 Côrintô của Thánh Phaolô: "Thật thế, cho dầu anh em có ngàn vạn giám thị trong Ðức Kitô, anh em cũng không có nhiều cha đâu, bởi vì trong Ðức Kitô Giêsu, nhờ Tin Mừng, chính tôi đã sinh ra anh em" (1 Cor 4:15). Chính vì lý do này mà Thánh Phaolô đã gọi Timôthê, một môn đệ của ngài, là "người con tôi đã sinh ra trong Ðức tin" (1 Tim 1:2). Nói khác đi, theo Thánh Phaolô, qua việc rao giảng Tin Mừng và làm Phép Rửa, Giáo Hội sinh "con" cho Chúa Kitô. Giám mục, Linh mục, qua Thánh Chức, được trao Sứ Vụ rao giảng Tin Mừng, thánh hóa và cai trị của Chúa Kitô. Qua Sứ Vụ này, các ngài "sinh con" cho Chúa như Thánh Phao lô đã dạy. Ðây là chức vụ "người cha tinh thần = Spiritual Fatherhood" của người thi hành Sứ Vụ (Ministry)ï của Chúa Giêsu Kitô. Danh xưng "Cha" ở đây có nguồn gốc Kinh Thánh và Tông Ðồ và không hề xúc phạm đến việc tôn vinh Chúa là CHA duy nhất, Ðấng tạo dựng mọi loài, mọi vật hữu hình và vô hình.

Danh xưng này chỉ nói lên trọng trách của người Tông đồ được sai đi như những đại diện chính thức của Chúa Giêsu: "Ai nghe anh em là nghe Thầy; và ai khước từ anh em là khước từ Thầy; mà ai khước từ Thầy là khước từ Ðấng đã sai Thầy" (Lc 10:16).

Rõ ràng Chúa Giêsu đồng hóa mình với những người đại diện cho Chúa để tiếp tục thi hành Sứ Vụ của Người trong trần thế. Linh mục là người được gọi và sai đi để rao giảng Tin Mừng Cứu Ðộ để mang nhiều linh hồn về cho Chúa. Gọi linh mục là "Cha" để nhấn mạnh sứ mạng "sinh con" cho Chúa qua sứ vụ rao giảng và làm phép Rửa để tái sinh con người qua nước và Thánh Thần, nhờ đó con người được ơn làm nghĩa tử của Thiên Chúa và được quyền gọi Chúa là Cha(Abba). Ðó là tất cả ý nghĩa sâu xa của sứ vụ "sinh con" cho Chúa theo Thánh Phaolô Tông Ðồ. Vậy vai trò "người cha thiêng liêng" của linh mục được hiểu trong tinh thần này nhằm đề cao trách nhiệm đại diện, thay mặt Chúa Giêsu để giảng dạy và thánh hóa chứ không nhằm mục đích tôn sùng cá nhân (cult of personality) hay phạm thượng (blasphemy) cần được thay đổi như có người đòi hỏi. Phải gọi linh mục là Cha vì căn bản đức tin đó chứ không phải vì "quy ước xuất phát từ một gian đoạn lịch sử đặc thù.khi mà uy quyền của Giáo hội lên đến tột đỉnh." như tác giả Võ Lý đã nhận xét sai lầm. Sở dĩ gọi Cha, xưng con như người Công giáo Việtnam đã và đang áp dụng khi tiếp xúc với các linh mục là vì nét đặc thù của ngôn ngữ và văn hóa Việt nam như tôi đã phân tích ở đoạn trên đây. Nếu trong gia đình Việtnam mà con cái luôn phải xưng hô cha-con/ mẹ- con/ ông-cháu /bà-cháu, chứ không thể nói tôi/ tao với cha mẹ,ông bà, chú bác. thì gọi linh mục là "Cha" rồi xưng "tôi" có phù hợp với văn hóa Việtnam hay không???

Dĩ nhiên về phần linh mục, khi được giáo dân xưng hô "Cha/con" linh mục phải hiểu đó là điều nhắc nhở mình đến vai trò và sứ mạng được lãnh nhận qua Thánh Chức, và tuyệt nhiên đây không phải là một ưu quyền được ban cho trong khuôn khổ "Hội Chứng quyền lực" một nhãn hiệu mới phát minh để đả kích Giáo Hội. Tuy được giáo dân gọi là Cha, nhưng không linh mục nào lại lố bịch lên Tòa giảng xưng "cha" với giáo dân và gọi mọi người là con như trong gia đình. Thực tế, có một số linh mục lớn tuổi đã tự xưng "cha" khi nói chuyện với những người trẻ đáng tuổi con cháu mình, còn đại đa số linh mục đều dùng chữ "tôi" hay "chúng tôi" khi nói chuyện với giáo dân dù được người đối diện gọi mình là cha. Cũng có nhiều linh mục trẻ đã xưng "con" hoặc "cháu" khi nói chuyện với những người lớn tuổi hơn mình. Ðiều này chứng tỏ linh mục không tự mãn khi được gọi là Cha, và hơn thế nữa, còn chứng tỏ mình biết cư xử phù hợp với tinh thần văn hóa Việtnam. Tất cả mọi linh mục đều coi giáo dân là "anh chị em" trong Chúa, và luôn hành xử như vậy khi giảng dạy cũng như khi tiếp xúc với giáo dân, mặc dù đều ý thức rõ về vai trò "người Cha thiêng liêng" của mình qua việc thi hành sứ vụ Tư tế phẩm trật (ministerial priesthood) trong Giáo Hội.

Tóm lại, gọi linh mục là Cha là một truyền thống có từ lâu trong Giáo Hội thuộc mọi ngôn ngữ; và có từ đầu khi Ðạo Công Giáo được rao giảng ở Việtnam chứ không phải "mới xuất hiện gần đây, tại Hànội được ghi nhận vào năm 1924." như tác giả Võ Lý đã viết . Có chăng là hiện tượng quá "thần thánh hóa" linh mục của giáo dân một thời trong giai đoạn phát triển còn được ghi nhận qua cách xưng tụng như "con xin phép lậy Cha" của nhiều người trong quá khứ. Nhưng gọi linh mục là Cha là điều Giáo Hội dạy và cho phép vì sứ vụ của người "sinh con" cho Chúa như Thánh Phaolô Tông Ðồ đã dạy. Ðây không phải là "sản phẩm" của một trào lưu phong kiến nào trong Giáo hội như có người lầm tưởng và diễn giải sai lầm với dụng ý chỉ trích Giáo Hội Công giáo. Người Công Giáo trưởng thành không những ý thức rõ mà còn hoan hỉ chấp hành những gì Giáo Hội dạy thay mặt Chúa KiTô. Giáo Hội không phải là một cơ chế chính trị đòi hỏi phải thích nghi với trào lưu của thời đại, với uớc muốn của con người. Giáo Hội là Thân Thể Nhiệm Mầu (Mystical Body) của Chúa Kitô có mặt và hoạt động trong trần gian với Sứ mạng hoàn toàn siêu nhiên. Muốn hiệp thông với Giáo Hội trong Sứ mạng này đòi hỏi người tín hữu phải có Ðức Tin trưởng thành. Không có đức tin này thì không thể chấp nhận những giáo lý và tín lý của Giáo Hội được, vì những chân lý này luôn mâu thuẫn với những đòi hỏi và mong đợi của xã hội, của thời đại, như giáo lý về hôn nhân, về bảo vệ sự sống, không truyền chức linh mục cho nữ giới, luật độc thân của linh mục ..v.v. Gọi linh mục là "Cha" cũng là một truyền thống có căn bản đức tin của Giáo Hội mà người Công Giáo trưởng thành không nên thắc mắc, đặt vấn đề đúng sai. Tôi không cố chấp bênh vực vì tôi là linh mục. Tôi chỉ muốn bênh vực điều phù hợp với đức tin, với giáo lý chân chính của Giáo Hội màthôi.