Nguyễn Quang Tuyến

"Hoa muôn sắc con dâng trước tòa
Mầu tươi thắm hương ngát tốt xinh
Hoa muôn sắc con dâng trước tòa
Còn thua kém tươi Mẹ Chúa Thiên Ðình"

Dâng Hoa là một nghệ thuật diễn ca trong nền Thánh Nhạc Việt Nam đã có từ lâu đời của "Nhà Ðạo," nhất là những Ðịa phận Dòng tại miền Bắc Việt Nam như: Hải Phòng, Bắc Ninh, Bùi Chu, Thái Bình.do các Dòng Thừa sai đảm trách nhất là dòng Ða Minh. Tại giáo phận Bùi Chu khi nói đến cung Dâng Hoa hay nhất phải nói đến tên Cát Xuyên, Xuân Trường (Bùi Chu, Nam Ðịnh).

Xin mở ngoặc - Cuối năm 1943, Cha Trương Bá Tước đang làm Phó cho Cha Già cố Ðinh Mậu Tòng tại xứ Hạ Trại (Phương Chính, Bùi Chu), liền được "Bài sai" đi coi xứ Hạc Châu, (Xuân Trường), Ngài cũng kiêm cả họ đạo Cát Xuyên trước thuộc giáo xứ Thủy Nhai (Bùi Chu). Theo ý Ðức Cha Hồ Ngọc Cẩn, Giám Mục Giáo Phận bấy giờ, ngài muốn thành lập xứ Cát Xuyên, nên cha Tước đã cho làm thêm các nhà ở trong khu vực nhà xứ cũng như chỉnh trang lại khu vực nhà thờ, nhà thờ được xây dài, rộng thêm ra, dự tính xây tháp chuông và xây đài Ðức Mẹ ngoài hồ, nhưng sau ý định xây tháp chuông và đài Ðức Mẹ được hoãn lại, nên chỉ một năm sau Cát Xuyên đã thành xứ, linh mục chánh xứ đầu tiên lại là Cha Augustino Quyền bạn đồng liêu của Cha Tước; cha xứ kế tiếp cha Quyền là cha Jos. Phạm Thanh Trúc cũng cùng lớp với cha Tước. (5 cha đồng liêu: Hoàn, Trúc, Lộc, Quyền, Tước) do Ðức Cha Hồ Ngọc Cẩn truyền chức trong năm 1940.

Trở lại việc Dâng Hoa- Tối nào có dâng hoa là sáng sớm hôm đó nào toán ba, toán năm, có khi cả tiểu đội nghĩa binh nam nữ chúng tôi thi đua đi tìm đủ thứ hoa trong các vườn như: hoa tầm xuân, hoa nhài, hoa đại (hoa sứ), hoa giẻ, hoa xoan tây (phượng vĩ), hoa đơn, hoa vối, v.v., đem về xếp thành mâm hoa trang trí trên bàn thờ Mẹ, để tối đi Kiệu Hoa rồi về nhà thờ mới Dâng Hoa. Những tối dâng hoa đã thu hút đông đảo các con cái Mẹ, họ đến thưởng thức như một buổi xem trình diễn Thánh Nhạc trong nghi thức "Phụng Vũ" chuyên về múa và hát, để nhìn ngắm những vũ điệu uyển chuyển khá hấp dẫn và đẹp mắt của một đoàn nữ nhi xinh xắn, trẻ đẹp trong những bộ đồng phục màu trắng nhã nhặn và thanh tao, đầu đội khăn voan có kèm vòng hoa, mỗi người tay cầm sắc hoa mà mình có phận sự dâng tiến. Họ rất để ý ca múa nhịp nhàng cùng với mấy chị "học trò nữ," là những tiếng hát nòng cốt để dẫn dắt những diệu vũ theo nhịp trống diều khiển, phụ trách nhịp trống lại phải là những người rất sành sỏi về các cung giọng, thí dụ như các ông, bà trương đồng nhi nam nữ. Tiến hoa cần từ 20 đến 40 đồng nhi nữ, nhiều chỗ sau này cũng có những đội tiến hao nam trong các tối có thi tiến hoa. Riêng người viết sau này cũng có tập cho các đội tiến hoa nam như tại Lục Phương năm 1948 và Xuân Thủy năm 1951.

Ðể thấy được phần nào trang trọng về việc dâng hoa trong tháng hoa Mẹ, chúng tôi mời quý độc giả theo dõi bài viết sau đây của các soạn giả đã đăng trong "Kỷ Yếu Ðịa Phận Bùi Chu."

Trong bài "Khảo Luận" về "Cung giọng Bùi Chu" của các soạn giả như: Lm Nguyễn Thanh Bình, Nguyễn Văn Nam, Hải Linh, Lm Ngô Duy Linh, Lm Vũ Hân đăng trong "Kỷ Yếu Ðịa Phận Bùi Chu" phát hành năm 1986 tại hải ngoại (California), ghi nhớ 50 năm (1936-1986) Ðịa Phận Bùi Chu đã được trao cho hàng Giáo sĩ Việt Nam đảm trách, khởi đầu là Ðức Cha Ða Minh Hồ Ngọc Cẩn, hiệu tòa Zenobia. Ban biên khảo đã sưu tầm rất nhiều cung giọng "Nhà Thờ" của Bùi Chu, trong đó đặc biệt có cung Dâng Hoa đã được ghi như sau:

"Vãn Dâng Hoa được coi như một công trình nghệ thuật văn hóa có giá trị của Thày già Thiện với sự hợp tác cố vấn của các cha Thừa sai Dòng Tên. Vãn dâng hoa được khéo léo bắt đầu bằng Kinh Cầu Ðức Bà đặt thành thơ lục bát. Thường đọc vãn Kinh Cầu: ‘Lạy ơn Ðức Mẹ Chúa Dêu.’ Lời thơ rất hay âm điệu tuyệt vời nhịp nhàng và thâm thúy.

"Trong những năm gần đây chẳng mấy nơi rước hoa, vì thấy trong hầu hết các nhà thờ, lễ nghi Dâng Hoa trong tháng Năm được bắt đầu ngay bằng Lời Than Kinh Cầu rồi chuyển sang một bài vãn 110 câu có bố cục như sau:

- 4 câu khởi đầu.

- 20 câu ngũ bái: Kính Bái 5 phẩm trật liên quan đến Ðức Mẹ Chúa Trời, 4 câu cho mỗi phẩm trật.

- 4 câu Bồ liễu trần tỉnh.

- 12 câu Ðền vàng quỳ trước dâng hoa.

- 20 câu diễn tả năm sắc hoa: Ðỏ, trắng, vàng, tím, xanh.

- 16 câu cho bảy hoa cổ điển: quì, sen, lê, cúc, mai, đơn, lan.

- 10 câu ý niệm về 7 hoa, năm sắc đã dẫn chứng.

- 8 câu lời nguyện "Thảo đóa linh pha."

- 18 câu lời nguyện tạ từ.

Ngay trước khi di cư vào Nam tại các xứ lớn trong địa phận Bùi Chu, cũng đã có nhiều cung dâng hoa khác nhau, tùy theo tài ngâm họa của các thày quản lấy hứng từ những cung đã có từ trước, rồi biến báo thêm và dạy cho các Ðồng nữ trong họ. Những người sành điệu trong giới các thày giảng thường vẫn lấy cung dâng hoa Cát Xuyên là hay hơn cả và tinh dòng hơn cả. Sau này, nhất là từ khi vào Nam, nhiều nơi dâng hoa theo cung giọng pha tạp đổi mới, ví dụ pha thêm bài "Hoa Năm Sắc con dâng trước Tòa" của Minh Ðệ, một bút hiệu của Hải Linh, dùng vào phần kết liễu v.v. (Kỷ Yếu Bùi Chu trang 203-204)

Riêng soạn giả Minh Trân đã viết bài về "Các cung diệu kinh sách nhà thờ địa phận Bùi Chu" cùng đăng trong Kỷ Yếu Bùi Chu như sau:

"Cung điệu và biến thể của kinh sách nhà thờ Bùi Chu là một sư mầu nhiệm, hoặc nói cách khác là một sự kỳ công về văn chương và âm nhạc thánh thiện phối hợp, phát xuất là một ngôn ngữ thiên phú. Các vị Thừa Sai Âu Châu khi được tiếp xúc với dân tộc Việt Nam cách đây 500 năm hẳn đã nghĩ rằng quí vị đã khám phá ra một kho tàng văn hóa quí giá, ngôn ngữ Việt Nam, mà sau này các ngài đã hy sinh một đời người để phát triển ngôn ngữ ấy.

"Nói đến kinh sách nhà thờ Bùi Chu, soạn giả có ý nói đến cả các vùng liên hệ mật thiết đến lãnh thổ Mẹ về phương diện truyền giáo này gồm có Thái Bình, Hưng Yên đến Hải Phòng thuộc các đấng Thừa Sai Tây Ban Nha và các vùng ảnh hưởng chung quanh thuộc các đấng Thừa Sai Âu Châu khác.

"Vài ý kiến căn bản cho việc tìm hiểu:

. 1. Kinh sách nhà thờ là một nhu cầu thiết yếu cho việc cầu nguyện, suy niệm, tu đức và học đạo của giáo dân.

. 6. Có một thành phần âm nhạc đóng góp căn bản cung điệu cho các vị Thừa sai và các giáo sĩ bản xứ. Thành phần đó là"Phường Bát Âm" truyền thống. Hai cung điệu căn bản được cung cấp là bài "Lưu Thủy" và bài "Lâm Khốc." Bài Lưu Thủy được trình diễn trong mọi dịp vui như rước sách, mùa mừng. Bài Lâm Khốc được trình diễn trong mọi dịp buồn, như mùa Thương Khó, Ðám Tang, Lễ Cầu Hồn." (Kỷ Yếu Bùi Chu trang 212-213).

. 3. "CUNG DÂNG HOA- Ngắm lễ (Mùa Át và Mùa Mừng). Tứ cung ngâm.

.b) Cung Dâng Hoa thương (Ðoạn Miễu).

Lạy ơn Ðức Mẹ Chúa Dêu." (Kỷ Yếu Bùi Chu trang 215).

- Xin mở ngoặc- Soạn giả Minh Trân trên đây chính là Thày giáo kế mà tất cả mọi quí vị thuộc giáo xứ Phú Nhai (Bùi Chu) đều biết. Thày Kế cũng là bạn đồng nghiệp với chúng tôi trong hàng ngũ các thày Giảng tại Bùi Chu, đồng thời cũng là một trong những nhạc sĩ hàng đầu để thành lập Nhạc đoàn Sao Mai, Bùi Chu cùng các nhạc sĩ Hải Linh, Thiều Quang, Ngô Duy Linh, Võ Thanh v.v.

- Hơn hai mươi năm sống tại hải ngoại, người Việt mới được thưởng thức Dâng Hoa một lần tại kinh thành Roma, thủ đô của Giáo Hội Công Giáo Hoàn Vũ vào chiều ngày 19 tháng 6 năm 1988, ngày mà Giáo Hội Mẹ Hoàn Vũ tôn phong 117 Hiển Thánh Tử Ðạo Việt Nam, trước sự hiện diện của Thánh Cha đương kim Gioan Phaolo II tại Hội Trường Ðức Phaolo VI ở Roma, nhưng đã được đổi mới hoàn toàn theo "cung cách cải biên" của thánh nhạc Việt Nam. Dù vậy vẫn giữ được sắc thái lõi cốt của cung cách "Dâng Hoa" kính Ðức Mẹ của giáo dân Việt Nam mỗi khi tháng Năm trở lại.

Riêng Ðức Thánh Cha đương kim rất chú ý theo dõi và tỏ vẻ thích thú khi đoàn tiến hoa đã chu toàn phận vụ trong vòng 30 phút đồng hồ.

Sau này khi đã trở thành "Trợ-Úy-Viên," những hình ảnh trên lại tặng cho tôi một chức vụ "Thày Cai" (Thày Quản Nghĩa Binh), có phần vụ điều hành các đoàn thể Công Giáo Tiến Hành tại mỗi xứ đạo, lại càng bận rộn nhiều nhất là những tối có tổ chức Kiệu Hoa rồi về nhà thờ Dâng Hoa. Kiệu Hoa thường được tổ chức vào các ngày thứ bảy tại những địa điểm đã được ấn định sẵn, có đông đủ các đoàn thể Công Giáo Tiến Hành, gồm thêm các hội trống, hội bát âm, kèn đồng và hội trắc cùng tham dự.